Α. Η Ιστορία δεν είναι οι προσδοκίες μας

Η Ιστορία δεν είναι οι προσδοκίες μας ούτε για το πολύ μακρινό χθες, ούτε για το πολύ κοντινό, ούτε φυσικά οι «εθνικιστικές» ανοησίες, οι οποίες έχουν ως αφετηρία την εποχή του Όθωνα και καθορίστηκαν από τη βαυαρική αρχαιοελληνική, ωστόσο ημιτελή παιδεία, με αρχιτέκτονες τους Μπάουερ και Μάουερ, οι οποίοι, κατά τρόπο θαυμάσιο να σημειώσουμε εδώ πέρα, μετέτρεψαν ένα βοσκοτόπι κατοικούμενο κυρίως από Αρβανίτες σε Πρωτεύουσα της σημερινής χώρας, δια του ρομαντισμού τους.

Κανένας Παπαρρηγόπουλος – τον οποίο είχε περάσει πριονοκορδέλα ο μεγάλος αστός ιστορικός Κωνσταντίνος Σάθας, ειδικά στο κομμάτι της συνέχειας του Αρχαίου με τον Ρωμαϊκό (και όχι Βυζαντινό) κόσμο. Της προαναφερθείσας γεωγραφικής περιοχής η ονομασία ήταν Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία – όπου και έτσι ονομαζόταν επισήμως – αλλά και κανένας από τους νεότερους αστικούς μύθους, δεν έχουν καμία συνάφεια, συνοχή και καμία απολύτως αλήθεια με την πραγματικότητα.

Πάνω στην ίδια γραμμή πλεύσης, λαθεμένα και με δόλο, το λεγόμενο «Βυζάντιο» αναγορεύτηκε σε κατασκεύασμα από μεγάλη μερίδα Γερμανών ιστορικών, για να αποθεώσουν τη δική τους θέση ως απόγονοι της Αρχαίας Ρώμης. Αμφότεροι και εκατέρωθεν δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα, όσο κι αν η «Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους» (1512-1806) παρουσιάζεται ψευδώς ως η συνέχεια της. Αν ανατρέξουμε στις επίσημες πηγές, θα βρούμε αναρίθμητα στοιχεία που αποδεικνύουν πώς οι φευγαλέες τάσεις από την αλήθεια αποκρύπτουν μεθοδικά την πραγματικότητα, η οποία στην πορεία του χρόνου μετατρέπεται σε μαζική αποστροφή της ιστορικής πραγματικότητας· αυτό το λες και μετανεωτερισμό.

Α1. Ιστορικό και παραϊστορικό «Μάτριξ»

Κατά τον ίδιο τρόπο, ένα αναλόγου μεγέθους παραϊστορικό «Μάτριξ» είχε αναδείξει και ο πατέρας της ιστορίας, Ηρόδοτος, όταν αναφερόταν στη λεγόμενη σκοτεινή εποχή της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας (1100 π.Χ. – τέλη 8ου Αιώνα π.Χ.), αφήνοντας καταφατικά ερωτήματα δια της διαλεκτικής του, και αφορούσε την αστοχία, αν όχι δυστοκία των υλικών πηγών, που άλλοτε δεν έβγαζαν κανένα νόημα, είτε περιέπλεκαν κι άλλο το ιστορικό κουβάρι· ένα κουβάρι που, τρόπον τινά, προσπάθησε να λύσει η εποχή του Πεισίστρατου, αλλά αυτό θα το δούμε παρακάτω.

Τότε, από την εποχή του Χαλκού, περάσαμε βίαια στην εποχή του Σιδήρου, σε αυτό συντέλεσε και η επίσης βίαιη και βάρβαρη (κατά τη λαϊκή γλώσσα σήμερα) κάθοδος των Δωριέων.

Α2. Η σκοτεινή εποχή και η καταγωγή των Δωριέων

Οι Δωριείς όμως δεν ήλθαν κατά βάση από την Ευρώπη, αλλά από τον Καύκασο και τη Δυτική Στέπα. Σε βάθος χρόνου είχαμε από το 1100 – 800 π.Χ. και από την Ευρώπη καθόδους, αλλά αυτές ήταν αμελητέες και αφορούσαν κάποια ελάχιστα μπουλούκια Αρχαιοβάλτων, Αρχαιοσλάβων και Γαλατών Κελτών.

Στην πραγματικότητα, ούτε ξανθοί ήταν, ούτε γαλανομάτες τουλάχιστον κατά πλειοψηφία· αυτό είναι το αφήγημα Γερμανών ιστορικών που χρησιμοποιούν την παραϊστορία ως «αξίωμα» και είναι δικό τους κατασκεύασμα μέσω του Ινδοευρωπαϊκού αστικού μύθου, που ουδεμία σχέση μπορεί να έχει με την πραγματικότητα.

Σύμφωνα με τις νεότερες αρχαιολογικές μελέτες, οι Δωριείς ήταν μείγματα και μπουλούκια που έρχονταν κατά ομάδες για πάνω από μισή χιλιετία, από τις στέπες της δύσης και τον Καύκασο. Δεν είναι μάλλον καθόλου τυχαίος ο μύθος της καταδρομικής εκστρατείας στην Ταυρίδα (τη χώρα των Ταύρων, που είναι η σημερινή Κριμαία) για το Χρυσόμαλλο δέρας.

Να θυμίσουμε εδώ πέρα ότι, με βάση την Αρχαιολογική σκαπάνη, αποικήθηκε κατά τον 9ο και 8ο αιώνα π.Χ. από Έλληνες από τη Μικρά Ασία (κυρίως από τη Μίλητο και την Ηράκλεια την Ποντική), οι οποίοι ίδρυσαν σημαντικές αποικίες στα παράλια, όπως η Χερσώνα. Να θυμίσουμε επίσης εδώ πέρα, ότι η Μίλητος και η Ηράκλεια η Ποντική (που ίδρυσαν τις αποικίες στην Κριμαία) βρίσκονταν στα παράλια της Μικράς Ασίας (στη σημερινή Τουρκία).

Η ιστορία τους συνδέεται άμεσα τόσο με τους Λυδούς όσο και με τους Χετταίους (Χιττίτες), που είναι προελληνικά φύλα, τα οποία από την εποχή του Χαλκού είχαν εμπορικές σχέσεις με τους Καυκάσιους Σκύθες, οι οποίοι ήταν και ορυχομεταλλουργοί. Τόσο οι Λύδοι, όσο και οι Χετταίοι, σε διαφορετικές όμως χρονικές περιόδους, προφανώς βρέθηκαν σε περιοχές όπως η Ταυρίδα και κατείχαν το τάχα μου δήθεν «χρυσόμαλλο δέρας», το οποίο πιθανολογείται να είναι συνταγή της τέχνης της σιδηρουργίας. Εξάλλου, το ουσιαστικό και επίθετο «μέταλλο» προέρχεται ως ετυμολογία από τη σύνθεση των μορίων «μετά» και «άλλο», δηλαδή: ψάχνω «μετά από άλλα» πράγματα, πηγαίνω από το ένα σημείο στο άλλο για να βρω κρυμμένα υλικά.

Ας δούμε για την ιστορία εμβόλιμα, από πού προέρχεται το αρχαίο ελληνικό ουσιαστικό μέταλλον, γιατί έχει τη δική της σημασία στην ιστορική έρευνα της σκοτεινής εποχής 1100 π.Χ. – 800 π.Χ., που αρχικά, η λέξη δεν σήμαινε το υλικό, αλλά το ορυχείο ή το μεταλλείο, ή ακόμα την περιοχή με τα κοκκινοχώματα, που εμπεριέχουν σίδηρο. Παράγεται από το αρχαίο ρήμα μεταλλάω-μεταλλώ, το οποίο σήμαινε «ψάχνω επίμονα, ερευνώ, εξερευνώ», κι εδώ είναι φανερό ότι η πλειοψηφία των Δωριέων, οι οποίοι δεν ήταν τροφοσυλλέκτες, αλλά οργανωμένες κοινωνίες, οι οποίες δεν υπήρχαν στη Δύση, αλλά στη Μέση Ανατολή και στον Καύκασο.

Μια επιστημονικά κατοχυρωμένη πιθανολογία είναι αυτή: Δωριείς σημαίνει «οι άνθρωποι των βουνών» ή «οι κάτοικοι της δασώδους γης», ή της «Δωρίδας / δασώδους κοιλάδας», που ήταν ο τραχύς και σκληροτράχηλος Καύκασος, με το ίδιο περίπου ανάγλυφο τοπίο και την ίδια περίπου χλωρίδα, όπου ο Δίας τιμωρούσε τους Τιτάνες όπως τον Προμηθέα, όχι μόνο γιατί ήταν αυτός που έδωσε τη φωτιά στους θνητούς, αλλά και γιατί ήταν ανιψιός του Κρόνου.

Μια άλλη πτυχή και εκδοχή είναι η εξής κι αφορά την υπόθεση για το «δόρυ», δηλαδή οι Δωριείς, ήταν οι φέροντες το δόρυ, αλλά αυτό είναι κυρίως παρετυμολογία και προέρχεται από εικασία, όπως οι άλλες δύο: η μία λέει ότι προέρχεται από τη Δωρίδα και η άλλη ότι φέρουν δώρα. Αν φυσικά ισχυριστεί κανείς και τα δύο, το μεν πρώτο σχετίζεται με την περιοχή της βόρειας Ελλάδας με αυτό το όνομα, αλλά αυτό το όνομα δεν ήταν τότε υπαρκτό, και το δεύτερο κάποιοι το συσχετίζουν με τη φράση «φοβοῦ τοὺς Δαναοὺς καὶ δῶρα φέροντας» που γράφτηκε μεταξύ 29-19 π.Χ. και προέρχεται από ένα άλλο σπουδαίο έπος της αρχαιότητας, την Αινειάδα του Ρωμαίου ποιητή Βιργίλιου, η οποία είναι συν τοις άλλοις γραμμένη στα λατινικά, πράγμα που καταδεικνύει ότι οι Δωριείς δεν ήταν ούτε οι Δαναοί της Βόρειας Ελλάδας, εικασία που καταρίπτεται ως ιδεογραφική.

Α3. Η σκοτεινή εποχή και η κάθοδος των Ευρωπαίων Βαρβάρων

Όπως αναφέραμε στην παραπάνω παράγραφο, μαζί με τους Δωριείς κατέβηκαν και άλλοι από άλλες κατευθύνσεις προς δυσμάς, αλλά για άλλους λόγους. Για 300 χρόνια, είναι αναρίθμητοι, ωστόσο ορμώμενοι από την Κελτική Γαλατία, και από Βορρά τα γερμανικά και αρχαιοσλαβικά φύλα (όπως οι Αρχαίοι Νευροί) για να αποφύγουν κυρίως το ψύχος, δεν τους μετατρέπει σε καμία περίπτωση ως τους ψηλούς, έφιππους και μελαχρινούς που έφεραν ορειχάλκινο δόρυ και αντίστοιχα γεωργικά εργαλεία· εξάλλου, τίποτα από αυτά τα δύο δεν υπήρχαν στον παγωμένο Ευρωπαϊκό Βορρά.

Οι παραπάνω δεν είχαν ιδέα με την επεξεργασία του σιδήρου, ο οποίος όχι μάλλον, είναι σχεδόν σιγουράκι ότι ήρθε εξ Ανατολάς, και αυτό αποδεικνύεται με τις σημερινές αρχαιολογικές ανακαλύψεις που μας άνοιξαν τα μάτια ρίχνοντας άπλετο φως στο παρελθόν.

Σε αυτή τη σκοτεινή εποχή (προ-αρχαϊκή), δεν έχουμε σπουδαία γραπτά στοιχεία, αλλά μόνο εικασίες – και ευτυχώς που έχουμε τον Ηρόδοτο, τον οποίο «σιχαίνονται» οι σύγχρονοι συνωμοσιολόγοι. Από το 1100 π.Χ. μέχρι τις αρχές της Αρχαϊκής εποχής, σταδιακά εξαφανίστηκαν οι Μυκήνες, ωστόσο η Μινωική Κρήτη όμως δεν εξαφανίστηκε· άλλαξε, και γι’ αυτό και επιβίωσε από το 5.000 π.Χ. μέχρι σήμερα, με τις συνήθειες και την ιδιοσυγκρασία να μεταλαμπαδεύεται αλληλοδιαδοχικά.

Στην πραγματικότητα, κανένα ηφαίστειο δεν κατέστρεψε την υποτιθέμενη έδρα του Μινωικού πολιτισμού, την Κνωσσό (και έτσι το αποτιμάμε εμείς), αλλά οι συνεχείς εξεγέρσεις για πάνω από 300 χρόνια, μέχρι οι παλαιοί Κρήτες (Ετεοκρήτες) να μεταφερθούν άπω ανατολικά της Νήσου.

Την ίδια περίοδο, κραταιές πόλεις-κράτη όπως η Σπάρτη, η Θήβα και η Κόρινθος – που επίσης δεν γνωρίζουμε αν είναι συνέχεια των Μυκηνών – παρέπαιαν εκθετικά ως συνέχεια του προγενέστερου Κυκλαδικού και Μινωικού Πολιτισμού. Παρά τον εκφυλισμό τους, παρέδωσαν τις βάσεις για τη μεγαλύτερη τεχνολογική επανάσταση μετά τον τροχό και την έλευση του αλόγου από τη Δυτική Στέπα και τον Καύκασο (γύρω στο 1100 π.Χ.).

Α4. Η σκοτεινή εποχή και ο μετασχηματισμός του Αλφάβητου από τη Γραμμική Β’

Η μετατροπή της Γραμμικής Β σε Αλφάβητο μπορεί να εμφανίστηκε στην Αρχαϊκή Περίοδο, όμως η μεγαλύτερη πολιτική προσωπικότητα της όλης Αρχαιότητας που ενοποίησε τη γραφή δεν ήταν ούτε ο Περικλής, ούτε ο Λεωνίδας, ούτε οι Μακεδόνες των Ελληνιστικών Χρόνων, αλλά ο Πεισίστρατος (γι’ αυτόν θα μιλήσουμε εκτενέστερα αλλού).

Το Ελληνικό Αλφάβητο δεν ήταν «εφεύρεση», αλλά μια αποτύπωση, ειδικά στα φωνήεντα (το «ο» και το «ω» – το όμικρον και το ωμέγα, το μικρό και το μέγα!). Η γραφή, όπως και η έλευση του Σιδήρου και του Αλόγου, ήρθε από τις Στέπες της Ασίας και τον Ανατολικό Καύκασο (βλέπε Σκύθες, που κατέβαιναν δια του Ελλήσποντου στη Χερσόνησο του Αίμου, τα σημερινά Βαλκάνια).

Τα προελληνικά φύλα εξαφανίστηκαν; Όχι φυσικά, γιατί τα προελληνικά φύλα (Πελασγοί, Κάρες, Κρήτες, Λύδοι, Λέλεγες, Θράκες, Χιττίτες, Ίωνες, Έλληνες) σε πρώτη φάση ενσωματώθηκαν και σε δεύτερη κατέφυγαν ανατολικότερα, αλλά δεν εξαφανίστηκαν.

Η εποχή του Σιδήρου έφερε υπερσύγχρονα για την εποχή όπλα και εργαλεία από την Ανατολή και όχι από τις χώρες της Βαλτικής, όπως λέει ο αστικός γερμανικός μύθος των «Ινδοευρωπαίων» (οι οποίοι αντικειμενικά δεν υπήρξαν ουδέποτε ως ενιαία φυλή· ωστόσο, έχουμε ορθώς αναδείξει τις γλώσσες της Ευρώπης ως τέτοιες διότι κι αυτές είναι συνέχεια της Οικονομίας).

Α5. Σκύθες, οι μάγιστροι των ορυχείων

Για παράδειγμα, στην εποχή του Χαλκού, ειδικά στην Ασία, υπήρξε η Γεωργική Επανάσταση, την οποία επιβουλεύονταν και καταλήστευαν οι νομαδικοί λαοί (όπως οι Εβραίοι στη Μέση Ανατολή, και στην Ασία οι λαοί της Δυτικής Στέπας που είναι Τουρκομάνοι – δεν είναι συγγενείς με τους Μογγόλους, οι οποίοι ανήκουν στα Κίτρινα Φύλα και ονομάζονται αδόκιμα από εμάς «Αλταϊκά»). Οι Εβραίοι για να θρέψουν τα ποίμνιά τους, και οι Νομάδες της Στέπας για να λεηλατήσουν. Η ανάγκη σωτηρίας από τους επιτιθέμενους (ειδικά στη Μικρά Ασία όπου ζούσαν Λύδοι και Χιττίτες) γέννησε την ανάγκη της σιδηρουργίας.

Αυτή ναι μεν ήρθε από τον Βορρά, αλλά είχε ανακαλυφθεί στη Μέση Ανατολή και τον Νότιο Καύκασο (εξάλλου, οι Σκύθες ήταν ανέκαθεν μάγιστροι στα ορυχεία) και ήταν, ειδικά στη νεότερη αρχαιότητα, οι καλύτεροι μεταλλουργοί.

Η Ιστορία είναι γεμάτη από δάνεια και αντιδάνεια. Όποιος πιστεύει ότι είναι για κομπορησμονισμούς, βασιλεύει είτε στη σφαίρα της άγνοιας, είτε στη σφαίρα της αναγκαιότητας των Κρατών-Εθνών για πλαστή ιστορική συνέχεια (τα Έθνη-Κράτη ήταν και παραμένουν μια προοδευτική αναγκαιότητα που δεν θα καταργηθούν από τον Κοσμοπολιτισμό «απ’ τα πάνω», αλλά νομοτελειακά στην Άτακτη Κοινωνία «απ’ τα κάτω»).

Όποιος αρνείται αυτή την πραγματικότητα, είναι απλά ένας ηλίθιος που έχει καβαλήσει καλάμια και επιδίδεται, όπως όλο αυτό το συνάφι των «εθνικιστών», σε κάθε βάρβαρη και κτηνώδη φασιστική εκδήλωση. Η Ιστορία είναι επιστήμη· έχουμε τα εργαλεία (όπως ο Άνθρακας 14, που κάθε άλλο παρά ξεπερασμένος είναι) και μπορούμε να βρούμε με ακρίβεια το παρελθόν. Δεν χρειάζεται να «τηλεμεταφερθούμε» στο διάστημα με την ταχύτητα του φωτός για να δούμε το 1100 π.Χ.· αρκεί να μελετήσουμε τη γη και τα ντοκουμέντα της.

Μπορεί η Γραμμική Β να αντικαταστάθηκε, ωστόσο σε αυτό βοήθησε το κλίμα, οι εμπορικές σχέσεις Ανατολής και Δύσης, και φυσικά οι Κρήτες και οι Φοίνικες, δια του Κάδμου. Ποιος ήταν ο Κάδμος; Ιδρυτής και πρώτος βασιλιάς της Θήβας, γιος του βασιλιά της Φοινίκης Αγήνορα και αδελφός της Ευρώπης. Ο Ηρόδοτος (στο Ε’ βιβλίο των Ιστοριών του) θεωρεί ότι ο Κάδμος έφερε το αλφάβητο στην Ελλάδα (τα «καδμήια» ή «φοινικήια» γράμματα). Ωστόσο, αυτό συνέβη πριν την εποχή του Σιδήρου, αλλά ολοκληρώθηκε και κωδικοποιήθηκε πάνω από 800 χρόνια αργότερα, από τον Πεισίστρατο και το επιτελείο του, που μας έμαθαν (και μας «επιβλήθηκαν» με) τον Όμηρο και τον Ησίοδο.

Β. Θεολογία και Μυθολογία: Αντανάκλαση των Οικονομικών Σχέσεων

Το ερώτημα αν ο άνθρωπος δημιούργησε τις θεϊκές υποστάσεις ή η θεϊκή υπόσταση δημιούργησε τον άνθρωπο, βασανίζει σε μεγάλο βαθμό τους δύο μεγάλους πυλώνες της φιλοσοφίας από καταβολής αυτής της ανθρωπιστικής επιστήμης. Φυσικά, αυτό το οντολογικό ερώτημα έχει και ηθικές προεκτάσεις, οι οποίες κάποιες φορές δημιουργούν την αίσθηση ότι η φιλοσοφία γεννήθηκε μόνο και μόνο για να ερμηνεύσει τον κόσμο.

Ένα από τα μεγαλύτερα κεφάλαια της ανθρωπότητας, ο Γερμανός φιλόσοφος, οικονομολόγος, πολιτικός επιστήμονας και κοινωνιολόγος Καρλ Μαρξ, το πήγε λίγο παραπέρα: μετέτρεψε τη φιλοσοφία σε αυτήν που θα αλλάξει τον κόσμο. Για να τον αλλάξεις όμως, πρέπει πρώτα να τον γνωρίσεις, να τον αναλύσεις και να δώσεις τις θεμελιώδεις απαντήσεις στα ερωτήματα της ηθικής, της αισθητικής και της οντολογίας. Από αυτή την άποψη, το ερώτημα που τίθεται (είτε ως υλιστικό είτε ως ιδεαλιστικό) καταδεικνύει όλες τις ιστορικές μεταβολές που μετέβαλαν την ιστορία αυτού του πλανήτη.

Πριν από τον Ησίοδο (τον οποίο μετουσίωσε ο Πεισίστρατος, όπως και τον Όμηρο, συγκεντρώνοντας μια πλειάδα ιστορικών και όλο το οπλοστάσιο της προφορικής λαϊκής παράδοσης που προέκυψε μετά τη σκοτεινή εποχή, από το 1100 π.Χ. έως τον 8ο αιώνα), οι προγενέστεροι θεοί της εποχής του Χαλκού σε κάθε περιοχή ήταν εντελώς διαφοροποιημένοι. Άλλοι σωματοποιήθηκαν στις νέες δομές και άλλοι εξαφανίστηκαν μετά την έλευση της Θεογονίας του Ησιόδου. Στην πραγματικότητα, ενσωμάτωσαν τις νέες συνθήκες της οικονομίας, οι οποίες αναπροσαρμόστηκαν πάνω σε νέους θεούς.

Η κατάργηση της μητριαρχίας (η οποία ουσιαστικά κυριαρχούσε στην εποχή του Χαλκού και είχε τα μεγαλύτερα επιτεύγματά της στην περιοχή της λεγόμενης Ιωνίας και της Κρήτης) ήταν αποτέλεσμα της αλλαγής χρήσης εργαλείων και γης στο πεδίο της οικονομίας. Πιο χαρακτηριστική ήταν η αλλαγή των εργαλείων και των όπλων (από τον χαλκό στον σίδηρο) και, με την έλευση της καθόδου των Δωριέων στη χερσόνησο του Αίμου, άλλαξε η σύσταση και η δομή ακόμα και των οικογενειακών σχέσεων. Κάποιοι θεοί ήταν αναγκαίοι και στη νέα φάση, αναβαθμίστηκαν, και άλλοι υποβαθμίστηκαν ή εξαφανίστηκαν ολοσχερώς.

Πολλές περιοχές είχαν τις δικές τους θεότητες, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό αφορούσαν τις τοπικές συνήθειες (εμπορικές, οικονομικές, κοινωνικές, καλλιτεχνικές, ηθικές και γλωσσικές). Η τοπική διάλεκτος επηρέαζε σε πρώτη φάση τις σχέσεις μεταξύ τους, και σε δεύτερη φάση την ανάγκη επικοινωνίας με τους γείτονες, σε ένα κοινό γλωσσικό κώδικα. Αυτό απαιτούσαν οι εμπορικές σχέσεις της εποχής, αλλά και οι σχέσεις με λαούς οι οποίοι ήταν δυσπροσάρμοστοι στο πεδίο της Γεωργικής Επανάστασης, καθότι ήταν νομαδικοί (όπως οι λαοί της Δυτικής και Ανατολικής Στέπας, και οι Ιουδαίοι στη Μέση Ανατολή).

Οι τελευταίοι (οι νομαδικοί λαοί) ήταν αυτοί που διέδωσαν τον ποιμενισμό και απέδωσαν επιθετικά χαρακτηριστικά στη βουκολική σχέση που είχαν με τα κοπάδια τους. Ήταν σε μόνιμη, σταθερή σύγκρουση με τους αδελφικούς γι’ αυτούς λαούς, τους Άραβες, οι οποίοι γεννήθηκαν (σύμφωνα με τη θεολογία της Παλαιάς Διαθήκης) από τον Ισμαήλ. Ένα από τα χαρακτηριστικά αυτού του τύπου μυθολογίας-θεολογίας κατέδειχνε την οικονομία της εποχής: η κόντρα ανάμεσα στον γεωργό Κάιν και στον ποιμένα Άβελ. Ο πρώτος σκοτώνει τον δεύτερο, το οποίο σημειολογικά και παραβολικά αποδίδει τη νέα φάση της οικονομίας, η οποία έχει να κάνει με την οριστική επικράτηση της καλλιέργειας της γης και της ανάπτυξής της στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Μεσοποταμίας.

Β1. Η Περίπτωση του Χριστιανισμού: Δόγματα, Αιρέσεις, Χρονολογίες και Δογματικές Διαφορές

Β1α. Εισαγωγή

Η ιστορία του Χριστιανισμού χαρακτηρίζεται από μια σειρά διαιρέσεων, αιρέσεων και δογματικών συγκρούσεων. Αυτό το κείμενο παρουσιάζει μια συστηματική επισκόπηση των κυριότερων δογμάτων, των αιρέσεων που προέκυψαν από αυτά, καθώς και των βασικών διαφορών τους.

Πέραν των βασικών Θεολογικών και Αιρετικών διαφορών, ο Χριστιανισμός δεν είναι μια τυπική μονοθεϊστική Θρησκεία, αλλά τριαδική (ως Θεός ορίζεται η τριαδικότητα Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα), κληροδοτήθηκε από την Παλαιά Διαθήκη, αλλά αυτή η κληροδότηση έχει νεότερα χαρακτηριστικά.

Δεν αφορά έναν αποκλειστικά τον ποιμενικό λαό του Αβραάμ [ο οποίος πολύ αργότερα στις συναλλαγές του πήρε κι άλλα χαρακτηριστικά όπως το εμπόριο που το έμαθε από τους υπόλοιπους λαούς της Μεσογείου (κυρίως προγενέστερους, αλλά και της ίδιας εποχής)], αλλά την προετοιμασία μετατόπισης των Αυτοκρατοριών Δυτικότερα της Περσικής, τις κοινωνικο-οικονομικές και άλλες συναλλακτικές συνήθειες.

Πέραν του Πατέρα Θεού, να υπήρχε είτε η διπλή ιδιότητα σε ένα πρόσωπο η δυνατότητα
α) του σκληρού δικαίου, το λεγόμενο κατά γράμμα,
β) του δικαίου της κατανόησης της εξέλιξης κατά το πνεύμα — εξού και η αγάπη, η συγχώρεση κλπ και γ) το Άγιο Πνεύμα που διαχειρίζεται την οικονομία, το δίκαιο, το απόθεμα και τις συνήθειες πότε λογιστικά και πότε ποιητικά κι ανθρωπιστικά.

Σε αντίθεση με τον Θεό τιμωρό της Παλαιά. Διαθήκης, που αφορούσε άλλη περίοδο της οικονομίας κάποιων Σημιτικών Φύλων, μακρινών τέκνων του Αρφαξάδ, που μετά διαχωρίστηκαν κι αυτά, η νέα κονωνικό-οικονομική περίοδος εντάχθηκε στην Καινή Διαθήκη, κρατώντας ωστόσο ότι ήταν χρήσιμο, όπου το Κράτος ήταν περισσότερο πολυσυλλεκτικό γενεαλογικά και οι Ρωμαίοι για να διατηρήσουν τη συνοχή στην περιοχή της Μέσης Ανατολής το αποδέχθηκαν, όπως και στην πορεία, πήρε χαρακτηριστικά της ίδιας της Ρώμης Ανατολικής και Δυτικής, χαρακτήρα νομοτελειακού ολετήρα που πάλι στηριζόταν στην κοινωνία και στην οικονομία.

Εκεί το «Ένας Θεός στον Ουρανό, κι ένας Αυτοκράτορας στη Γη», ήταν επίσης νομοτελειακό, γιατί η σύνθεση των Ευρωπαϊκών κομματιών της Αυτοκρατορίας, είχε πολύ ζωντανές προσλαμβάνουσες από τον προηγούμενο πολυθεϊσμό, που επίσης ήταν προϊόν κοινωνικών και οικονομικών συνηθειών.

Επίσης, στην όλη πορεία του Χριστιανισμού οι διάφοροι θεολογικοί εμφύλιοι, δεν ήταν ξέχωροι από τα στάδια, αλλά και τις φάσεις της Φεουδαρχίας είτε δυτικού, είτε ανατολικού τύπου, άρα το σχίσμα ήταν νομοτελειακό, όπως και 500 χρόνια μεταγενέστερα όπου ο Καπιταλισμός για να καθιερωθεί ως κοινωνικοπολιτικό σύστημα, έπρεπε να πάψει να έχει αγιοποιήσεις λαϊκών Ηρώων και να λειτουργεί κατά το γράμμα του νόμου, δίχως συγχώρεση, με την Παλαιά Διαθήκη των Δέκα Εντολών, να επιστρέφει και να ανατροφοδοτεί τη σκληρότητα του κέρδους, όχι ως εφεδρεία, αλλά ως κινητήριος μοχλός.

Οι Αγγλικανοί έκαναν ένα μείγμα Καθολικισμού (δίχως τον Πάπα) και Προτεσταντισμού, διαδίδοντας τον με άλλα παρακλάδια στη Νέα Γη Αμερική με εκατοντάδες Αιρέσεις που σχετίζονται με ομάδες που θέλουν να παίξουν σημαντικό ρόλο στην οικονομία των ΗΠΑ.

Β2.1. Τα Τρία Μεγάλα Δόγματα

Δόγματα και Αιρέσεις του Χριστιανισμού — Επιτομή Ιστορίας και Δογματικών Διαφορών

Ορθοδοξία (ως συνέχεια του παλαιού Χριστιανισμού)

Το συγκεκριμένο δόγμα , είναι αντικειμενικά, η συνέχεια του Χριστιανισμού πριν το σχίσμα, για να καταφέρει να αποκτήσει τη φήμη που το άρμοζε ως αυτοκρατορικό δόγμα, στηρίχθηκε πριν ακόμα και από την εποχή του Μέγα Κωνσταντίνου, στη μετατροπή παλαιότερων Θεών σε Αγίους, η αξιοποίησε τους λαϊκούς ήρωες σε Αγίους, η ιστορία για να έχει συνέχεια, το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον πρέπει, παρά τις αντιθέσεις τους και δε μιλάμε για τις χρονικές, αλλά για τις χωρικές να αξιοποιεί με κάθε τρόπο στον τρόπο παραγωγής, τόσο τα σπέρματα, όσο και τα υπολείμματα του προγενέστερου αυτού, δλδ του κυρίαρχου.
Οι κοινωνίες έχουν την ιδιότητα της α) συνήθειας ως πρώτης φύσης, β) της αυτοσυντήρησης (ακόμα και με τους χειρότερους όρους, οι οποίοι είναι καλύτεροι από τους όρους της αβεβαιότητας), και γ) της εκπαίδευσης που ενισχύει τη μεγέθυνση του καταμερισμού ρ, αλλά για να γίνει αυτή εφικτή, πρέπει να έχει τα δύο παραπάνω στοιχεία.
Από αυτή την άποψη, ο Χριστιανισμός της Ρώμης Ανατολικής κυρίως και μεταγενέστερης, είναι ολόκληρη η ιστορία της Ευρωπαϊκής Ηπείρου, στον οποίο οφείλει το 70% της ανάπτυξης της, το άλλο 30%, είναι η Κλασσική Αθήνα του 5ου Αιώνα π.Χ
Φυσικά μετά το σχίσμα, το οποίο προετοίμασε η έλευση του Καρλομάγνου (περίπου ένα Αιώνα πριν το σχίσμα), κι αποτέλεσε κομβικό σημείου αυτού, με το αιτιολογικό του Filioque όπου το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται τόσο από τον Πατέρα, όσο και από τον Υιό, όπου σημειολογικά, μεταφορικά, αλληγορικά και  παραβολικά, διακρίνει τη δύση από την ανατολή, όπου στην τελευταία δεν χωράει πέραν του Κράτους άλλος νόμος και μια νέα οικονομική σκέψη αναπαράγεται στη δύση, η οποία μεταφράζεται ως εξής:
Οι Άρχοντες, δεν είναι δημιουργήματα αποκλειστικά του Πάπα, έχουν και τη δική τους αυτονομία, η οποία είναι κληροδοτημένη εξ΄Αίματος (εξού και οι γαλαζοαίματοι, οι οποίοι έκαναν κατάποση νερού από χάλκινα κύπελλα για να ξεχωρίζουν από το πόπολο).
Σε αντίθεση με τη συλλογικότητα του Κράτους (παρά το γεγονός, ένας Θεός, ένας Αφέντης), η Ανατολή ακόμα και στην περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία στην ουσία Ανατολική Ρώμη ήταν με άλλη θρησκεία – συνέχεια του Χριστιανισμού είναι το Ισλάμ, κράτησε όλο το διοικητικό σύστημα της, όπου οι μετέπειτα Προύχοντες διορίζονταν από την Πύλη, όχι λόγω του εξ΄Αίματος κληρονομικού Δικαιώματος, αλλά λόγω των ικανοτήτων τους στην είσπραξη του Χαρατσιού.

Ορθοδοξία

Καθολικισμός (Ρωμαιοκαθολικισμός)

Προτεσταντισμός

Β2.2. Κύριες Αρχαίες Αιρέσεις

Αρειανισμός

Νεστοριανισμός

Μονοφυσιτισμός

Εικονομαχία

Β2.3. Μεσαιωνικές Αιρέσεις

Καθαρισμός (Αλβιγηνοί)

Βαλδένσιοι

Ουσίτες

Β2.4. Σύγχρονες Δογματικές Διαφορές

Οι κύριες δογματικές διαφορές μεταξύ των τριών μεγάλων δογμάτων συνοψίζονται ως εξής:

Β2.5. Σύνοψη: Δόγματα και Αιρέσεις του Χριστιανισμού

Η ιστορία των δογμάτων και αιρέσεων του Χριστιανισμού αντανακλά τη συνεχή προσπάθεια της Εκκλησίας να ορίσει και να διαφυλάξει την ορθή πίστη. Κάθε αίρεση αντιμετωπίστηκε με σύγκληση Οικουμενικών Συνόδων και διατύπωση δογμάτων, τα οποία αποτέλεσαν τη βάση για τις μετέπειτα διαιρέσεις.
Οι κύριες αιρέσεις της αρχαίας Εκκλησίας (Αρειανισμός, Νεστοριανισμός, Μονοφυσιτισμός, Εικονομαχία) οδήγησαν στη διαμόρφωση του Συμβόλου της Πίστεως και των δογμάτων για την Αγία Τριάδα και τον Χριστό.
Οι μεσαιωνικές αιρέσεις (Καθαρισμός, Βαλδένσιοι, Ουσίτες) προετοίμασαν το έδαφος για τη Μεταρρύθμιση του 16ου αιώνα, η οποία οδήγησε στη γέννηση του Προτεσταντισμού.
Σήμερα, τα τρία μεγάλα δόγματα (Ορθοδοξία, Καθολικισμός, Προτεσταντισμός) μοιράζονται πολλά κοινά σημεία αλλά διαφέρουν σε κρίσιμα ζητήματα όπως η αυθεντία, τα μυστήρια και η σωτηριολογία.
Σημείωση: Οι Αγγλικανοί αποτελούν ένα μείγμα Καθολικισμού (δίχως τον Πάπα) και Προτεσταντισμού, το οποίο διαδόθηκε με άλλα παρακλάδια στη Νέα Γη Αμερική, δημιουργώντας εκατοντάδες αιρέσεις που σχετίζονται με ομάδες που θέλουν να παίξουν σημαντικό ρόλο στην οικονομία των ΗΠΑ.

Γ. Η Υλική Βάση του Μύθου: Η Περίπτωση της Προανακτορικής Κρήτης

Εφαρμόζοντας αυτό το υλιστικό πρίσμα στην προανακτορική Κρήτη, τα πράγματα ξεκαθαρίζουν. Οι θεότητες όπως ο Βελχανός, η Μεγάλη Μητέρα ή ο Υάκινθος, δεν ήταν αυθαίρετες μεταφυσικές εφευρέσεις, αλλά η ίδια η ιδεολογική εποικοδόμηση πάνω στην υλική βάση της εποχής: τη συλλογική εργασία, τη γεωργία και κυρίως τη μεταλλουργία. Το όρος Βερέκυνθος (η σημερινή Μαλάξα) και η περιοχή του Μαράθι δεν ήταν απλώς «ιερά βουνά»· ήταν τα ίδια τα ορυχεία χαλκού και ορείχαλκου που έδιναν την οικονομική υπεροχή στους πρώτους κατοίκους των Βελχανών.

Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι, ως μυθικοί μεταλλουργοί, δεν είναι τίποτα άλλο παρά η συλλογική μνήμη των πρώτων εργατών της γης και του ορυχείου, που ανακάλυψαν τη χρηστικότητα του μετάλλου. Η θρησκεία τους ήταν η θρησκεία της παραγωγής. Όταν η οικονομία άλλαξε, όταν ήρθαν οι αναταραχές της εποχής του Σιδήρου και οι εξεγέρσεις που κατέστρεψαν τα ανάκτορα (και όχι το ηφαίστειο), οι θεοί αυτοί είτε ενσωματώθηκαν στο δωδεκάθεο είτε υποβαθμίστηκαν σε τοπικούς ήρωες, όπως ακριβώς περιγράψαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο.

Σήμερα, η αστική ιστοριογραφία και ο κρατικός μηχανισμός προσπαθούν να μετατρέψουν αυτή την πλούσια, υλική και χειραφετητική ιστορία σε μια απλή τουριστική ατραξιόν. Η πόλη των Χανίων, η πόλη του Βελχανού, αντί να τιμά την παραγωγική της ιστορία και τη συλλογική εργασία των προγόνων της, έχει μετατραπεί σε ένα απέραντο, νυχτερινό καταναλωτικό λούνα-παρκ. Η μονοκαλλιέργεια των υπηρεσιών και του τουρισμού είναι η σύγχρονη εκδοχή της νομαδικής λεηλασίας· μια εκμετάλλευση του τοπίου και της ιστορίας χωρίς καμία παραγωγική βάση.

Η αλήθεια είναι ότι η Ιστορία δεν είναι οι προσδοκίες των εμπόρων και των εθνικιστών. Η Ιστορία είναι η επιστήμη που αποκαλύπτει ότι οι πρόγονοί μας δεν ήταν απλώς θεατές των θεών, αλλά οι ίδιοι οι δημιουργοί του πλούτου, σκαλίζοντας τη γη και το μέταλλο. Η ανάκτηση αυτής της μνήμης δεν είναι αρχαιολατρεία· είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για να αντιληφθούμε ότι η πόλη μας μπορεί να ξαναγίνει κόμβος παραγωγής, πολιτισμού και συλλογικής δημιουργίας, και όχι ένα σκηνικό για την καταναλωτική λήθη της εποχής μας.

Δ. Θεοί, Κόσμος και Παραγωγή

(Η Υλιστική Ανάγνωση της Μυθολογίας)

Η μυθολογία δεν είναι αυθαίρετη φαντασία. Είναι ιδεολογικό ίζημα. Κάθε θεογονία —από τη Χαοτική κοσμογονία του Ησιόδου μέχρι τις τοπικές λατρείες της Αρκαδίας— κρύβει μέσα της την αποτύπωση των υλικών συνθηκών που τη γέννησαν. Οι θεοί δεν έφτιαξαν τον κόσμο· οι άνθρωποι έφτιαξαν τους θεούς, και στη συνέχεια τους ανέβασαν, τους κατέβασαν, τους μετονόμασαν ή τους έθαψαν, ανάλογα με τις ανάγκες της οικονομικής τους οργάνωσης.

Η κεντρική θέση αυτού του δοκιμίου είναι η εξής: η μυθολογία και η θεολογία αποτελούν ιδεολογικά εκφράσματα των μεταβάσεων από τον έναν τρόπο παραγωγής στον άλλον. Από τη γεωργική επανάσταση και τη σύγκρουση ποιμένων-γεωργών, μέχρι τη δουλοκτησία, την εποχή του σιδήρου, την ελληνιστική αυτοκρατορία και τη χριστιανική Ανατολική Ρώμη, κάθε εποχή παράγει τους θεούς που της χρειάζονται.

α) Η Ετερότητα των Αρχών: Ησίοδος και Αρκαδική Παράδοση

Η Θεογονία του Ησιόδου ξεκινά με το Χάος: «πρώτιστα Χάος γένετ’». Από το Χάος προέρχονται το Έρεβος και η Νύχτα, από τη Νύχτα ο Αιθέρας και η Ημέρα. Η Γη γεννά τον Ουρανό, τα Όρη, τον Πόντο· ενώνεται με τον Ουρανό και γεννά τους Τιτάνες —Ωκεανό, Κοίο, Κρείο, Υπερίονα, Ιάπετο, Θεία, Ρέα, Θέμιδα, Μνημοσύνη, Φοίβη, Τηθύ, και τελευταίο τον Κρόνο «αγκυλομήτη», «δεινότατο παίδων».

Αυτή η αφήγηση είναι συστηματική, ιεραρχική, προσανατολισμένη στην τελική επικράτηση του Δία. Είναι η θεογονία μιας κοινωνίας που έχει ήδη οργανωθεί σε πόλεις-κράτη, με ανάγκη για νόμο, τάξη και νομιμοποίηση της εξουσίας. Οι Μούσες, κόρες του Δία, «τραγουδούν τους νόμους και τα έθιμα όλων των αθανάτων», και ο Δίας «διένειμε τις τιμές» σε κάθε θεό. Η θεογονία του Ησιόδου είναι, στην ουσία, μια πολιτική πράξη: νομιμοποιεί την τάξη του Ολύμπου ως φυσική, αναπόφευκτη, αιώνια.

Η Αρκαδική παράδοση, όμως, ήταν διαφορετική. Ο Παυσανίας, περιγράφοντας τη Φιγαλία, αναφέρει ότι οι κάτοικοι λάτρευαν τη Δήμητρα Μελαίνα, της οποίας το ξόανο είχε κεφαλή και κόμη αλόγου, με φίδια και θηρία να φύονται από το κεφάλι της. Αυτή η θεότητα δεν είναι η εξευγενισμένη Δήμητρα των Ελευσινίων· είναι κάτι αρχαιότερο, χθόνιο, θηριομορφικό. Ο Jean-Christophe Vincent σημειώνει ότι η Αρκαδία διακρίνεται από τη «θεριομορφία» που επηρεάζει ανθρώπους (λυκανθρωπία) και θεότητες, και ότι αυτά τα χαρακτηριστικά «βυθίζονται στα βάθη μιας εξαιρετικά διατηρημένης θρησκευτικής κληρονομιάς».

Η Αρκαδία, με άλλα λόγια, διατήρησε αυτό που ο Όλυμπος κατέστειλε. Εκεί όπου ο Ησίοδος έβλεπε μια γραμμική πορεία προς την τάξη του Δία, οι Αρκάδες έβλεπαν επιβιώσεις ενός παλαιότερου κόσμου: θεές με κεφαλή αλόγου, λατρείες σε σπηλιές, θυσίες καρπών αντί ζώων. Αυτή η διαφορά δεν είναι αισθητική· είναι οικονομική. Η Αρκαδία ήταν ορεινή, ποιμενική, περιθωριακή ως προς την αστική ανάπτυξη. Η θεολογία της αντανακλούσε έναν τρόπο ζωής που ο Όλυμπος είχε αφήσει πίσω.

β) Κρόνος, Ιάπετος και η Λογική της Βαρβαρότητας

Ο Κρόνος και ο Ιάπετος δεν είναι απλώς «κακοί θεοί» που ηττήθηκαν. Είναι αρχαϊκές δυνάμεις που εκφράζουν μια προ-νομική, προ-πολιτική λογική. Ο Κρόνος καταπίνει τα παιδιά του — αυτό δεν είναι απλώς παθολογία, είναι η λογική του αποθέματος: ό,τι παράγεται πρέπει να καταναλώνεται άμεσα, να μην αφήνεται ελεύθερο, γιατί η ελευθερία του αποθέματος σημαίνει την απώλεια της εξουσίας. Ο Κρόνος είναι ο θεός της ενστικτώδους συσσώρευσης, της βίαιης κατοχής, της μη-αναπαραγωγής.

Ο Ιάπετος, πατέρας του Προμηθέα, εκφράζει μια διαφορετική όψη της ίδιας αρχαϊκής λογικής: τη βαρβαρότητα της πέτρας, του βουνού, της ακατέργαστης ύλης. Οι Τιτάνες είναι «άρχοντες της πέτρας». Δεν παράγουν· κατέχουν. Δεν οργανώνουν· καταπίνουν.

Η τιτανομαχία είναι το πρώτο μεταίχμιο: η μετάβαση από την ενστικτώδη κατοχή στην οργανωμένη κλοπή. Ο Δίας δεν καταπίνει τα παιδιά του· τα χρησιμοποιεί. Δεν κρύβει το απόθεμα· το διανέμει μέσω του νόμου και της τιμής. Η «κλοπή» της εξουσίας από τους Τιτάνες δεν είναι ηθικά ανώτερη· είναι αποτελεσματικότερη. Ο Δίας κερδίζει επειδή έχει συμμάχους, στρατηγική, οργάνωση — όχι επειδή είναι «καλός».

Να σημειώσουμε εδώ πέρα, ότι πολλοί μελετητές θέτουν ως παρόμοιο πρόσωπο τον Τιτάνα Ιάπετο, με τον Ιάφεθ. Ποιος όμως ήταν στην πραγματικότητα ο Ιάφεθ και τον συνδέουν με τον Ιαπετό; Ο Ιάφεθ, ήταν ο μικρότερος γιος του βιβλικού Νώε, μικρότερος αδελφός του Σημ και του Χαμ και γενάρχης των Κούρδων, των Αρμενίων και των Ελλήνων. Σύμφωνα με την Βίβλο (Γένεσις 10 : 1 – 2) είχε 8 γιους τους: Γαμέρ, Μαγώγ, Μαδαί, Ιωύαν, Θοβέλ, Μοσόχ και Θείρας. Θεωρείται στη Βίβλο γενάρχης λαών όπως οι Έλληνες, οι Αρμένιοι και οι Κούρδοι, αλλά αυτά είναι όπως προείπαμε «Μυθολογία».

β1) Προμηθέας: Η Τρίτη Οδός

Ο Προμηθέας είναι η πιο ενδιαφέρουσα μορφή και ένας εμβληματικός ανθρωπιστής Τιτάνας. Πατέρας του ήταν ο Τιτάνας Ιαπετός και μητέρα του η Ωκεανίδα Κλυμένη (ή η Ασία, σύμφωνα με άλλες πηγές), αλλά σύμμαχος του Δία στην τιτανομαχία. Στη συνέχεια, όμως, κλέβει τη φωτιά και τη δίνει στους ανθρώπους. Τιμωρείται: καρφώνεται σε βράχο, όπου ένας αετός κατατρώει το συκώτι του.

Ο Αισχύλος, στον Προμηθέα Δεσμώτη, μας δίνει την πιο συγκλονιστική εικόνα: ο Προμηθέας δεν είναι απλώς ευεργέτης της ανθρωπότητας· είναι επαναστάτης κατά του νέου καθεστώτος. Λέει ότι οι «νέοι θεοί» κρατούν την εξουσία με «νέους νόμους» που καταπατούν τα αρχαία. Και όταν ο Χορός τον ρωτά γιατί τιμωρείται, απαντά: «Να τιμωρούμαι γιατί αγάπησα υπερβολικά τους ανθρώπους».

Ο Προμηθέας είναι ο προπομπός της τρίτης λογικής: όχι της ενστικτώδους κατοχής (Κρόνος), ούτε της οργανωμένης εκμετάλλευσης (Δίας), αλλά της αλληλεγγύης — «δίνε το χέρι σου σε όποιον σηκώνεται», όπως το διατύπωσε ο Γκόρκι. Η τιμωρία του δεν είναι τυχαία: ο βράχος όπου καρφώνεται είναι το αποτύπωμα του Κρόνου, η πέτρα της αρχαϊκής βαρβαρότητας. Ο Προμηθέας τιμωρείται όχι επειδή έκλεψε τη φωτιά, αλλά επειδή έδωσε κάτι που το καθεστώς ήθελε να κρατήσει για τον εαυτό του.

β2) Κάιν και Άβελ: Η Πρώτη Ταξική Σύγκρουση

Η ιστορία του Κάιν και του Άβελ είναι η βιβλική εκδοχή της ίδιας σύγκρουσης, όπως είχαμε επισημάνει παραπάνω. Ο Άβελ είναι ποιμένας, ο Κάιν γεωργός. Ο Θεός δέχεται τη θυσία του Άβελ, απορρίπτει εκείνη του Κάιν. Ο Κάιν σκοτώνει τον αδελφό του.

Αυτό δεν είναι απλώς μια ιστορία ζήλιας, φθόνου, ή κάτι άλλου από τα ανθρώπινα ένστικτα! Είναι η αρχετυπική σύγκρουση μεταξύ δύο τρόπων παραγωγής: του νομαδικού/ποιμενικού και του γεωργικού/εγκατεστημένου. Ο Άβελ εκπροσωπεί την κινητή περιουσία, το κοπάδι που μπορεί να μεταφερθεί. Ο Κάιν εκπροσωπεί την ακίνητη περιουσία, τη γη που οργώνεται και παράγει. Ο Θεός «προτιμά» τον Άβελ όχι επειδή οι ποιμένες είναι ηθικά ανώτεροι, αλλά επειδή η θυσιαστική λογική του νομάδα (προσφορά ζώου) είναι πιο άμεση, πιο «καθαρή» από τη γεωργική προσφορά καρπών.

Η τιμωρία του Κάιν είναι αποκαλυπτική: η γη δεν θα του δίνει πια τους καρπούς της. Θα γίνει φυγάς και περιπλανώμενος. Ο γεωργός, με άλλα λόγια, εκδιώκεται από τη γη του. Η πρώτη πόλη (την οποία ιδρύει ο Κάιν, σύμφωνα με το επόμενο κεφάλαιο) είναι η απάντηση: ένα τεχνητό υποκατάστατο του παραδείσου, ένα τείχος απέναντι στον Θεό και στον θάνατο.

β3) Ουρανός, Ναυσιπλοΐα και η Πρακτική Λογική της Θρησκείας

Ένα από τα πιο δυνατά σημεία του σκεπτικού σου είναι η σύνδεση της θρησκείας με την πρακτική ανάγκη. Ο Ουρανός δεν είναι μόνο θεός των ποιμένων· είναι ο οδηγός των ναυτικών και των γεωργών. Η παρατήρηση των άστρων για ναυσιπλοΐα και για εποχιακές καλλιέργειες ήταν ζήτημα επιβίωσης. Οι θεοί του ουρανού γεννήθηκαν από την ανάγκη πρόβλεψης — και η πρόβλεψη είναι η πρώτη μορφή επιστήμης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η θρησκεία «δημιούργησε» την επιστήμη, σημαίνει ότι η θρησκεία ήταν, σε μεγάλο βαθμό, το όχημα μέσω του οποίου αφενός οι άνθρωποι οργάνωναν την εμπειρική τους γνώση για τη φύση, αφετέρου δε, αποτέλεσαν εργαλείο χειραγώγησης ως προς τις σχέσεις παραγωγής και εργαλείο ερμηνείας του κόσμου, ως προς τη συστηματοποίηση των εμπειρικών γνώσεων. Οι Μούσες του Ησιόδου «τραγουδούν τα έργα των ανθρώπων του παρελθόντος και των ευλογημένων θεών» — δηλαδή μνημονεύουν τη γνώση. Χωρίς αυτή τη μνημόνευση, δεν υπάρχει συσσώρευση γνώσης, ούτε τεχνική πρόοδος.

β4) Παγανισμός, Χριστιανισμός και η Μεταλαμπάδευση

Η μετάβαση από τον παγανισμό στον Χριστιανισμό δεν ήταν εξαφάνιση αλλά μετασχηματισμός, ειδικά για τους μεταγενέστερους χρόνους και ειδικότερα μετά το σχίσμα, αλλά κυρίως μετά την εμφάνιση του Πολεμικού Προτεσταντισμού από τον Καλβίνο, που πήρε τη σκυτάλη από τον Λούθηρο (εκεί ακριβώς οι άγιοι εκπίπτουν της αγιοσύνης τους, κάτι που είχε ανάγκη ο Καπιταλισμός).

Οι άγιοι πήραν τις θέσεις των θεών στις δύο κυρίαρχες Αυτοκρατορίες – δυτική και ανατολική Ρώμη· οι τοπικές λατρείες ενσωματώθηκαν σε χριστιανικές γιορτές· το ιερατείο διατήρησε το υπερπροϊόν και τη νομική του εξουσία. Στην Ανατολική Ρώμη, ο αυτοκράτορας ήταν «θεός στη γη», ο Χριστός «θεός στον ουρανό» — μια διπλή νομιμοποίηση της εξουσίας που αντανακλούσε τη διπλή φύση της φεουδαρχικής εκμετάλλευσης: πνευματική και κοσμική.

Οι θεοί δεν πέθαναν. Μετονομάστηκαν. Η Δήμητρα έγινε Αγία Δήμητρα· ο Διόνυσος έγινε Άγιος Διονύσιος· ο Ήλιος έγινε Χριστός-Ήλιος της Δικαιοσύνης. Η δομή παρέμεινε: ένα ιερατείο που διαχειρίζεται το ιερό, ένας λαός που πληρώνει για την πρόσβαση, μια εξουσία που νομιμοποιείται από τον ουρανό.

γ) Οι κατακλυσμοί, ο Νώε, Δευκαλίωνας και η Ευρυνόμη

Η γενεαλογία των γιων του Νώε (Σημ, Χαμ, Ιάφεθ), γνωστή στη θεολογία και την ιστοριογραφία ως «Ο Πίνακας των Εθνών» (Γένεση, κεφάλαιο 10), αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία η εβραϊκή, η χριστιανική και η ισλαμική παράδοση προσπάθησαν να ερμηνεύσουν τη γεωγραφική και εθνολογική εξάπλωση της ανθρωπότητας μετά τον Κατακλυσμό, έναν Κατακλυσμό ο οποίος ενυπήρχε και σε άλλες θεολογικού τύπου μυθολογικές αναφορές, με μόνη διαφορά στα πρόσωπα.

Για παράδειγμα ο Δευκαλίωνας δεν είχε τον ίδιο ρόλο, ούτε τα ίδια τέκνα, εξάλλου οι Έλληνες σε αντίθεση με τη Μέση Ανατολή και συνολικά τα Σημιτικά, τα Ιαφεθικά και τα Χαμιτικά φύλα δεν χώρισαν τον τότε γνωστό κόσμο σε «βιλαέτια». Επειδή ο Ελλαδικός χώρος ακόμα και στην περίοδο της Γεωργικής Επανάστασης, ακόμα και νωρίτερα, υπήρχαν οι ευδιάκριτες διαφορές-διαφοροποιήσεις, τόσο στην ιδιοσυγκρασία όσο και στην οργάνωση της κοινωνικής οικονομίας, ως μια πολυεπίπεδη οργανική αντανάκλαση των συνηθειών σε επίπεδο δραστηριοτήτων, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό διαφοροποιούσαν τόσο τη βάση, όσο και το εποικοδόμημα σε επίπεδα χωρικής και χρονικής ανισομετρίας.

Ο Δευκαλίωνας μπορεί στον Ησίοδο να ήταν η αφετηρία, ωστόσο για τους Αρκάδες ήταν η Ευρυνόμη και ο Οφίωνας, του οποίου τα δόντια έπεσαν από τον Όλυμπο στη γη της Αρκαδίας, μετά το «ταβερνόξυλο» που υπέστη από την παραπάνω σύζυγό του, με αποτέλεσμα τη γέννηση των Πελασγών στη γη που περίπου σήμερα βρίσκεται ο νομός Αρκαδίας και ο νομός Αργολίδας.

Στην πραγματικότητα, της Ελληνικής Μυθολογίας, ο Δευκαλίωνας και η Ευρυνόμη είναι δύο ξεχωριστές, πολύ σημαντικές μορφές που ανήκουν στην εποχή των Τιτάνων και των πρώτων ανθρώπων, αλλά δεν συνδέονται άμεσα μεταξύ τους ως ζευγάρι ή στην ίδια ιστορία.

Ο Δευκαλίωνας ήταν γιος του Τιτάνα Προμηθέα. Είναι ο κεντρικός ήρωας του ελληνικού κατακλυσμού, που είχε κι αυτός μια βάρκα αλλά δεν ήταν η Κιβωτός του Νώε. Σύμφωνα με τη Θεογονία του Ησιόδου, ο Δίας αποφάσισε να καταστρέψει το διεφθαρμένο ανθρώπινο γένος με έναν μεγάλο κατακλυσμό. Ο Δευκαλίωνας, ακολουθώντας τη συμβουλή του πατέρα του, κατασκεύασε μια κιβωτό. Συνταξίδεψε και παντρεύτηκε την Πύρρα (κόρη του Επιμηθέα και της Πανδώρας) και μετά το ταξίδι αυτό υπήρξε και η σχετική αναγέννηση της ανθρωπότητας, όπου μετά την υποχώρηση των υδάτων, ο Δευκαλίωνας και η Πύρρα αναγέννησαν το ανθρώπινο γένος πετώντας πέτρες πίσω από την πλάτη τους (οι πέτρες του Δευκαλίωνα έγιναν άνδρες και της Πύρρας γυναίκες).

Σε σχέση με τον Νώε υπάρχουν πολλά κοινά και πολλά αντιθετικά χαρακτηριστικά, όπου το πρώτο κοινό ήταν το χτύπημα αμφότερων στην παλαιότερη τάξη πραγμάτων, όπου οι «κοινοί θνητοί» μετά από τον καταμερισμό της εργασίας, έπρεπε να πνιγούν, για να αναδυθεί η σκληρότητα της δουλοκτησίας, της γεωργικής και της ποιμενικής ζωής.

Σε αντίθεση με τους δύο παραπάνω, η Ευρυνόμη ήταν μια από τις παλαιότερες θεότητες, κόρη του Ωκεανού και της Τηθύος (Ωκεανίδα), η οποία όπως προείπαμε και παραπάνω έδειρε τον Οφίωνα, του έσπασε τα δόντια, από τα οποία προέκυψε ένας κατακλυσμός, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για τη γέννηση των Αρκάδων.

Η κυριαρχία της σχετιζόταν με το γεγονός, το οποίο σύμφωνα με κάποιους πρώιμους κοσμογονικούς μύθους (όπως τα Ορφικά), είχε ως επιτελική έδρα τον Όλυμπο μαζί με τον σύζυγό της Οφίωνα, πριν τους ανατρέψει ο Κρόνος και η Ρέα και τους ρίξει στον Ωκεανό.

Παρότι κάτι σαν γιαγιά του Δία, η σχέση της με αυτόν δεν ήταν μόνο προγονική, ήταν και η τρίτη σύζυγος (ή ερωμένη) του Δία. Μαζί του γέννησε τις Χάριτες (Αγλαΐα, Ευφροσύνη, Θάλεια), τις θεότητες της ομορφιάς και της χαράς, ενώ πρωταγωνίστησε στη διάσωση του Ηφαίστου, όπου μαζί με τη Θέτιδα, μάζεψε και φρόντισε τον Ήφαιστο στον βυθό της θάλασσας, όταν η Ήρα τον πέταξε από τον Όλυμπο επειδή γεννήθηκε καχεκτικός.

δ) Τα παιδιά του Νώε

δ1) Το Επίσημο Βιβλικό Γενεαλογικό Δέντρο

Παρότι οι Έλληνες δεν ενδιαφέρθηκαν να κατακτήσουν ολόκληρο τον κόσμο, μόνο τον τότε γνωστό και ανεπτυγμένο Ανατολικότερα, το Δυτικό κομμάτι τους άφηνε ειδικά μετά τη νοτιοδυτική Μεσόγειο, τα σημιτικά φύλα, μάλλον επέδειξαν έντονο ενδιαφέρον.

• Ιάφεθ (Βορράς & Δύση): Οι απόγονοί του κινήθηκαν προς τη Μικρά Ασία, τον Καύκασο και την Ευρώπη (Ινδοευρωπαίοι).
• Σημ (Ανατολή): Οι απόγονοί του παρέμειναν στη Μέση Ανατολή και την Αραβική χερσόνησο (Σημίτες: Εβραίοι, Άραβες, Ασσύριοι).
• Χαμ (Νότος): Οι απόγονοί του κινήθηκαν προς την Αφρική, τη Χαναάν και τμήματα της Ασίας (Χαμίτες: Αιγύπτιοι, Χανααναίοι, Αιθίοπες).

δ2) Πώς Ερμηνεύθηκε από τους Μοναχούς και τους Χρονικογράφους

Κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, χριστιανοί μοναχοί, θεολόγοι και χρονικογράφοι (όπως ο Ισίδωρος της Σεβίλλης, ο Σεβαστός Βέδας, αλλά και μεταγενέστεροι όπως ο Γιοχάννες Μάγκνους) πήραν αυτόν τον βιβλικό σκελετό και τον επέκτειναν και η ερμηνεία τους βασίστηκε σε τρεις κύριους άξονες:

δ3) Η «Μυθοποίηση» της Ευρώπης μέσω του Ιάφεθ

Καθώς η Βίβλος δεν αναφέρει ρητά τους λαούς της βόρειας και δυτικής Ευρώπης (Κέλτες, Γερμανούς, Σλάβους, Σκανδιναβούς), οι μοναχοί έπρεπε να «γεμίσουν τα κενά» για να δώσουν θεϊκή νομιμοποίηση στα ευρωπαϊκά βασίλεια.

• Ο Μαγώγ ως Γενάρχης: Ενώ στη Βίβλο ο Μαγώγ συνδέεται με σκοτεινές προφητείες (Γωγ και Μαγώγ), οι Σκανδιναβοί μοναχοί και λόγιοι τον μετέτρεψαν σε ένδοξο γενάρχη των Γότθων και των Σουηδών. Εκεί γεννήθηκαν και οι παραδόσεις για τους γιους του, όπως ο Γερμάν (Herman) για τους Γερμανούς και ο Σουέννο (Suenno) για τους Σουηδούς.
• Ο Γόμερ και οι Γαλάτες: Ο Γόμερ (γιος του Ιάφεθ) ερμηνεύθηκε από Δυτικούς μοναχούς ως ο πρόγονος των Κιμμερίων, οι οποίοι με τη σειρά τους θεωρήθηκαν οι πρόγονοι των Κελτών (Γαλατών) και των Βρετανών.
• Ο Ιάβαν και οι Έλληνες: Ο Ιάβαν (Ιωύαν) ταυτίστηκε ομόφωνα με τους Ίωνες, δηλαδή τους Έλληνες.

δ4) Η Θεολογική Δικαιολόγηση των Φεουδαρχικών Τάξεων (Οι 3 Κάστες)

Οι μεσαιωνικοί μοναχοί χρησιμοποίησαν τους τρεις γιους του Νώε για να εξηγήσουν και να δικαιολογήσουν την κοινωνική ιεραρχία του Μεσαίωνα, συνδέοντάς τους με τις τρεις κοινωνικές τάξεις:

• Οι απόγονοι του Σημ έγιναν οι Clerici (ο κλήρος, οι προσευχόμενοι), λόγω της πνευματικής ευλογίας που έλαβε ο Σημ.
• Οι απόγονοι του Ιάφεθ έγιναν οι Milites (οι ιππότες/πολεμιστές, οι κυβερνώντες), καθώς η ευλογία του έλεγε «να πλατύνει ο Θεός τον Ιάφεθ».
• Οι απόγονοι του Χαμ έγιναν οι Laboratores (οι δουλοπάροικοι, οι εργαζόμενοι). Αυτό βασίστηκε στην περιβόητη «Κατάρα του Χαμ» (ή ακριβέστερα, την κατάρα του Νώε προς τον γιο του Χαμ, τον Χαναάν), η οποία χρησιμοποιήθηκε καταχρηστικά από μεσαιωνικούς και μεταγενέστερους στοχαστές για να δικαιολογήσει τη δουλεία και την υποταγή ορισμένων λαών.

δ5) Η Γεωγραφική Τριχοτόμηση του Κόσμου (Χάρτες Τ-Ο)

Στα μοναστήρια του Μεσαίωνα δημιουργήθηκαν οι περίφημοι χάρτες T-O (Orbis Terrarum). Αυτοί οι κυκλικοί χάρτες έδειχναν τον κόσμο χωρισμένο σε τρία μέρη (Ασία, Ευρώπη, Αφρική), χωρισμένα από τη Μεσόγειο, τον Νείλο και τον ποταμό Ντον (Τάναϊ). Κάθε ήπειρος αναγραφόταν με το όνομα του αντίστοιχου γιου του Νώε: η Ασία ανήκε στον Σημ, η Ευρώπη στον Ιάφεθ και η Αφρική στον Χαμ, με την Ιερουσαλήμ πάντα στο κέντρο του κόσμου.

Ε. Θεογονία και Τρόποι Παραγωγής — Σύνοψη & Βιβλιογραφία

1. Μεθοδολογικό Πλαίσιο

• Υλιστική ανάγνωση της μυθολογίας: οι θεοί ως καθρέφτης των σχέσεων παραγωγής.
• Διαλεκτική των μεταίχμιων: κάθε μετάβαση (Νεολιθική → Χαλκός → Σίδηρος → Αρχαϊκή → Κλασική → Ελληνιστική → Ανατολική Ρώμη) παράγει νέο πάνθεον.
• Τριμερές σχήμα:
  1. Ενστικτώδης βαρβαρότητα (Κρόνος, Ιάπετος — πέτρα, βουνό, κατάποση).
  2. Οργανωμένη βαρβαρότητα (Δίας και «νέοι θεοί» — νόμος, τάξη, δουλοκτησία, ιερατείο, υπερπροϊόν).
  3. Ηθική προπομπή (Προμηθέας — «δίνε το χέρι σου σε όποιον σηκώνεται», Γκόρκι).

2. Ιστορική Αλληλουχία

• Γεωργική επανάσταση: σύγκρουση ποιμένων/νομάδων vs. γεωργών (Κάιν/Άβελ, Σουμέριοι, Φοίνικες, Χετταίοι, Λύδιοι).
• Χαλκός → Τιτανομαχία → Δίας: Πρώτο μεταίχμιο: από την ενστικτώδη κατοχή στην οργανωμένη κλοπή.
• Σίδηρος → σκοτεινοί χρόνοι (~600 χρόνια) → Αρχαϊκή → εμπόριο Μεσογείου: Νέες εμπορικές σχέσεις, ναυσιπλοΐα, Ουρανός ως κοινός θεός.
• Κλασική → Ελληνιστική: Αλέξανδρος και Φίλιππος ως μεταίχμιο πόλεων-κρατών προς αυτοκρατορίες.
• Ανατολική Ρώμη: ένας θεός στη γη (αυτοκράτορας) + ένας στον ουρανό (Χριστός) = διπλή νομιμοποίηση.

3. Πίνακας: Μορφές, Νοήματα, Μεταβάσεις

4. Θεσμικός Μηχανισμός

• Ιερατείο: διαχειρίζεται το ιερό, κρατά το υπερπροϊόν, νομιμοποιεί την εξουσία.
• Νόμος: μετατρέπει τη βία σε τάξη, τη λεηλασία σε φόρο, την κατοχή σε ιδιοκτησία.
• Μετονομασίες: οι θεοί δεν πεθαίνουν — αλλάζουν όνομα, λειτουργία, υπόσταση.
• Αγιοποίηση: οι τοπικές λατρείες ενσωματώνονται σε νέο θρησκευτικό σύστημα.

5. Επιστήμη και Θρησκεία

• Η ανάγκη ερμηνείας φυσικών φαινομένων (εποχές, ναυσιπλοΐα, άστρα) είναι εξίσου κινητήρια με την οικονομία.
• Ο Ουρανός ως θεός: κοινός για ναυτικούς, νομάδες, γεωργούς — πρακτική ανάγκη.
• Χωρίς αυτή την αναζήτηση, δεν θα υπήρχε επιστημονική εξέλιξη — η θρησκεία είναι και εργαλείο γνώσης, όχι μόνο χειραγώγησης.
• Η θρησκεία είναι ταυτόχρονα όπιο και όργανο γνώσης.

Η θρησκεία δεν δημιούργησε τον κόσμο. Οι άνθρωποι δημιούργησαν τη θρησκεία — και συνεχίζουν να τη δημιουργούν, να τη μετασχηματίζουν, να τη χρησιμοποιούν. Κάθε θεογονία είναι μια οικονομική πραγματεία μεταμφιεσμένη σε κοσμογονία. Ο Κρόνος, ο Δίας, ο Προμηθέας, ο Κάιν, ο Άβελ — όλοι τους είναι πρόσωπα της ταξικής πάλης, προβολές των αντιφάσεων που γεννά η οργάνωση της παραγωγής.

Και όμως, μέσα σε αυτή τη σκληρή λογική, υπάρχει και κάτι άλλο: η ανάγκη για νόημα. Οι άνθρωποι δεν φτιάχνουν θεούς μόνο για να δικαιολογήσουν την εξουσία· τους φτιάχνουν και για να καταλάβουν τον κόσμο. Ο Προμηθέας, καρφωμένος στον βράχο, αντιπροσωπεύει αυτή τη διπλή κληρονομιά: την τιμωρία για την αλληλεγγύη και την υπόσχεση της απελευθέρωσης. Οι θεοί μπορεί να είναι κατασκευές, αλλά η ανάγκη που τους γέννησε είναι πραγματική — και αυτή η ανάγκη, τελικά, είναι η ίδια η ανθρώπινη ιστορία.

6. Βιβλιογραφία

1. Αισχύλος. Προμηθεύς Δεσμώτης. Μετάφραση και σχόλια. Αθήνα: Εστία.
2. Ησίοδος. Θεογονία. Κείμενο, μετάφραση, σχόλια. Αθήνα: Κάκτος.
3. Παυσανίας. Ελλάδος Περιήγησις, Βιβλίο 8 (Αρκαδικά). Μετάφραση Ν. Παπαχατζή. Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών.
4. Γένεσις. Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους Εβδομήκοντα. Αθήνα: Ελληνική Βιβλική Εταιρεία.
5. Marx, K. & Engels, F. Η Γερμανική Ιδεολογία. Αθήνα: Γράμματα.
6. Marx, K. Το Κεφάλαιο, Τόμος Α’. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή.
7. Engels, F. Η Καταγωγή της Οικογένειας, της Ατομικής Ιδιοκτησίας και του Κράτους. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή.
8. Gorky, M. Ο Άνθρωπος και άλλα κείμενα. Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Αιώνα.
9. Vincent, J.-C. «The Religious Conservatism of Arcadia». Στο Studies in Ancient Greek Religion. Cambridge University Press.
10. Jost, M. Sanctuaires et cultes d’Arcadie. Paris: Études Péloponnésiennes.
11. Burkert, W. Greek Religion. Cambridge, MA: Harvard University Press.
12. Vernant, J.-P. Myth and Society in Ancient Greece. London: Methuen.
13. Detienne, M. & Vernant, J.-P. Cunning Intelligence in Greek Culture and Society. Chicago: University of Chicago Press.
14. Dodds, E.R. The Greeks and the Irrational. Berkeley: University of California Press.
15. Nilsson, M.P. A History of Greek Religion. Oxford: Clarendon Press.