Διανοούμενοι και Εξουσία (Μια περιληπτική παρουσίαση του Δεύτερου Κεφαλαίου του βιβλίου του Β. Φίλια “Κοινωνιλογικές Προσεγγίσεις”)
Διανοούμενοι και Εξουσία (Μια περιληπτική παρουσίαση του Δεύτερου Κεφαλαίου του βιβλίου του Β. Φίλια “Κοινωνιλογικές Προσεγγίσεις”)
Διανοούμενοι και Εξουσία (Κεφάλαιο Δεύτερο του ανωτέρω βιβλίου)
Πριν περάσουμε στην περιληπτική, αναλυτική και κριτική προσέγγιση στο έργο των G. Konrád και I. Szelényi:
«Η πορεία των διανοουμένων προς την εξουσία — Η περίπτωση των ανατολικών χωρών» (1979)
σε διαλεκτική αντιπαράθεση με τη σκέψη του καθηγητή Βασίλη Φίλια και πριν βγάλουμε κάποιο συμπέρασμα, ας βάλουμε τα πράγματα σε μια τάξη.
– Πρόλογος –
Στα μέσα του Αυγούστου, αμέσως μετά το μνημόσυνο της μητέρας μας, βρεθήκαμε με δύο αγαπημένες ψυχές στον επίγειο Παράδεισο του Νότιου Ρεθύμνου. Δεν θα ονομάσουμε το σημείο — όχι από διάθεση μυστικοπάθειας ή «διαφήμισης», αλλά γιατί θεωρούμε ηθική μας υποχρέωση να διαφυλάξουμε ως κόρην οφθαλμού, από τη λαίλαπα του υπερτουρισμού πέραν των ορίων και των δυνατοτήτων μας, τα ελάχιστα εναπομείναντα καταφύγια της νήσου. Εξάλλου, για εμάς, αυτό το σημείο αποτελούσε ανέκαθεν το σταθερό σημείο αναφοράς και φυγής στη Νότια Κρήτη, μαζί με το δυτικό πέρασμα στα Αστερούσια.
Η αγαπημένη αυτή παραλία, που κάποτε υπήρξε άνδρο γυμνισμού, σήμερα έχει πια δομηθεί. Κι όμως, συναντήσαμε ακόμα εκεί πρόσωπα οικεία, ανθρώπους που θυμόμαστε από τα τέλη της δεκαετίας του ’90, το 2000, ακόμα και το 2010. Τότε που δεν υπήρχε ούτε καντίνα ούτε μπαράκι, ούτε κάποιο πετρόχτιστο αίθριο με διαζώματα και προεκτάσεις.
Εφοδιασμένοι, λοιπόν, με δύο τόμους του αγαπημένου μας καθηγητή —του Βασίλη Φίλια— καθίσαμε στη σκιά. Δυστυχώς δεν τον είχαμε δάσκαλο με τη φυσική του παρουσία, όμως θεωρούμε πως η επιστήμη της Κοινωνιολογίας δεν έχει βγάλει άλλον τέτοιο επιστημονικό «νταμάρι»· έναν γίγαντα τεράστιου βεληνεκούς, όχι μόνο για τα ελληνικά δεδομένα.
Σκοπός μας ήταν τόσο να φρεσκάρουμε τη μνήμη μας, όσο και να αποδομήσουμε τις υπερφίαλες, στα όρια του αλαφροΐσκιωτου ιδεαλισμού και υποκειμενισμού, θεωρήσεις για τις κοινωνικές τάξεις, τον ρόλο τους, καθώς και τη μεταφυσική επεξήγηση της στάσης της διανόησης στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες και να αναδείξουμε πόσο κοντά είναι σε θεωρητικό επίπεδο τόσο η σοσιαλδημοκρατία, τόσο ο δεξιός και αριστερός οπορτουνισμός, όσο και ο Φασισμός, που όλοι μαζί υπηρετούν διαβαθμίσεις και φάσης του μονοπωλιακού Καπιταλισμού που θέλει ανέκαθεν, σε κάθε περίπτωση και χωρίς καμία περιστροφή απολογητές που θα επαναλαμβάνουν το εφιαλτικό σενάριο – συμπέρασμα ότι τα συστήματα καθοδηγούνται και αλλάζουν από τις κορυφές και όχι από τις κοινωνίες, πράγμα τόσο μεταφυσικό (αντιδιαλεκτικό), όσο και καθόλου αληθές.
Στα χέρια μας είχαμε δύο διαμάντια που είχαν εκδοθεί και τα δύο από τις εκδόσεις “Σύγχρονη Εποχή” :
- «Κοινωνιολογία της Υπαναπτύξεως» (1998)
Ένα έργο θεμελιώδες, που αποδεικνύει πως οι κυρίαρχες θεωρίες ανάπτυξης —οι οποίες κινούνται στον ερμηνευτικό άξονα της καπιταλιστικής εξέλιξης— είναι όχι μόνο ανεπαρκείς για την ερμηνεία της υπανάπτυξης, αλλά και βαθιά αποπροσανατολιστικές, καθώς οι υποθέσεις εργασίας τους έχουν συλληφθεί με βάση τα κοινωνικοοικονομικά δεδομένα των αναπτυγμένων καπιταλιστικών μητροπόλεων. Εδώ, ο Βασίλης Φίλιας επιχειρεί μια υποδειγματική μαρξιστική ανάλυση του φαινομένου. - «Κοινωνιολογικές Προσεγγίσεις» (1985)
Ίσως το σπουδαιότερο και βαθύτερο πόνημά του, ένα σημείο αναφοράς για τη συστημική και όχι μόνο κοινωνιολογική σκέψη.
Τα παιδιά βρίσκονταν κάτω στη θάλασσα και κολυμπούσαν. Εμείς, καθώς αναζητούμε τον ήλιο μόνο μετά τις 6 το απόγευμα, περάσαμε τις ώρες από τις 2 έως τις 6 διαβάζοντας πυρετωδώς και καταναλώνοντας καφέδες κατά συρροή, κατ’εξακολλούθηση και κατά κύμματα για να μείνουμε ξύπνιοι, αλλά κυρίως για να μπορέσουμε να οδηγήσουμε γύρω στα 110 χλμ χωρίς νύστα δυτικότερα για τα Χανιά.
Με τα ακουστικά στα αυτιά να παίζουν ethereal μελωδίες από τα αγαπημένα συγκροτήματα της 4AD —ένεκα και της βαριάς συναισθηματικά ημέρας— οι σημειώσεις είχαν πάρει φωτιά. Τα περιθώρια των σελίδων και των δύο βιβλίων, ήδη πυκνογραμμένα από παλαιότερα διαβάσματα, γεμίζουν ξανά με νέες παρατηρήσεις, και όπως ο μεγάλος συγγραφέας του οποίου τα βιβλία μελετούσαμε για μια ακόμη φορά, και ειδικά οι «Κοινωνιολογικές Προσεγγίσεις» του 1985, που ήταν αφιερωμένες σε αυτόν στην αγαπημένη του μητέρα, έτσι κι εμείς ακολλούθως αυτό το άρθρο το αφιερώνουμε σε αυτήν και στον Θείο και Πατέρα μας, που δίχως αυτούς, δεν θα ήμασταν σε θέση να έχουμε κρίση, και ίσως ήμασταν “τούβλα απελέκητα”.
Ο λόγος αυτής της εντατικής μελέτης είναι η προετοιμασία ενός εκτενούς άρθρου-μελέτης. Στόχος μας είναι να ξεσκεπάσουμε τη μεγάλη φενάκη που ακούει στο όνομα και επίθετο «κατεστημένο» και τον τρόπο με τον οποίο το σύστημα χρησιμοποιεί η δυτική, αριστερή και μικροαστική ιντελιγκέντσια —μια διανόηση για την οποία τα πάντα ανάγονται στις «κορυφές», κάτι που όλως τυχαίως και ο Φασισμός πράττει μεθοδικά, ανεμπόδιστα, αδιατάρακτα και συλλίβδην.
Πρόκειται για μια εκ θεμελίων αποδόμηση των θεωριών των Pareto, Michels, Galbraith, αλλά και ολόκληρης της γαλλικής διανόησης, η οποία σήμερα έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί, παραδίδοντας τη σκυτάλη στον φασισμό. Έναν φασισμό που, ενώ δηλώνει δήθεν «αντισυστημικός», αποτελεί το μακρύ χέρι και τη σιδερένια φτέρνα του Κεφαλαίου. Παράλληλα, στοχεύουμε στην κατάρριψη της επικίνδυνης ανοησίας —που διατρέχει από τη σοσιαλδημοκρατία έως τον αριστερισμό— ότι τον κόσμο τον «σχεδιάζουν οι Ελίτ»· μια ορολογία αφυδατωμένη, που υποκαθιστά την έννοια της Αστικής Τάξης για να αποσείσει την ουσία του προβλήματος, τα ίδια δεν έλεγαν περίπου τόσο ο Χίτλερ, όσο και ο πατέρας του σύγχρονου Φασιμού, ο Μπενίτο Μουσολίνι;
Ενώ ήμασταν βυθισμένοι σε αυτές τις σκέψεις, μας πλησίασε μια κοπέλα. Ακούγοντας τη φωνή μας από ένα τηλεφώνημα, μας ρώτησε αιφνιδιαστικά αν γνωρίζουμε τις «Ηλεκτρικές Κολλεκτίβες», η αν μοιάζει η φωνή μας με τον εκφωνητή;
Αυτά τα ολίγα ως εισαγωγικά. Η συνέχεια είναι μεγάλη, γεμάτη μνήμη, επιστήμη και αλήθεια, και ξεδιπλώνεται στα κεφάλαια που ακολουθούν…
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’ — ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΙ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑ: ΜΙΑ ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ
Μπορεί η ιστορική εξέλιξη μιας κοινωνίας να ερμηνευτεί κυρίως από τη δράση μιας ηγετικής ή διανοητικής μειοψηφίας, χωρίς να αναλυθούν οι αντικειμενικές κοινωνικές σχέσεις, τα υλικά συμφέροντα και οι μαζικές κοινωνικές δυνάμεις που διαμορφώνουν το πραγματικό ιστορικό πλαίσιο;
1.Η αφετηρία της κριτικής του Βασίλη Φίλια
Ο Βασίλης Φίλιας αντιμετωπίζει το έργο των δύο Ούγγρων συγγραφέων που ζούσαν και δίδασκαν στο Παρίσι (G. Konrád & I. Szelényi), ως μια χαρακτηριστική ιδεαλιστική και υποκειμενιστική προσέγγιση της Ιστορίας. Κατά την άποψή του, η προσέγγιση αυτή αποδίδει υπερβολικά μεγάλο και αυτόνομο βάρος στις ηγετικές ομάδες, στις ελίτ και στους διανοουμένους, ενώ υποβαθμίζει τον ρόλο των μαζικών κοινωνικών δυνάμεων, των σχέσεων παραγωγής και των αντικειμενικών ταξικών συμφερόντων που αυτές εκφράζουν.
2.Η βασική θέση των Konrád και Szelényi
Οι συγγραφείς θεωρούν ότι στις σοσιαλιστικές κοινωνίες της Ανατολικής Ευρώπης, όπου η αγορά έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από ένα σύστημα «ορθολογικής αναδιανομής», η γνώση αποκτά άμεση και μονοπωλιακή σχέση με την εξουσία. Η οικονομία, ο πολιτισμός και η διοίκηση οργανώνονται μέσα από μια αυστηρή ιεραρχική γραφειοκρατική δομή.
Μέσα σε αυτή τη δομή οι διανοούμενοι και οι ειδικοί αποκτούν ιδιαίτερη θέση. Από κοινωνικό στρώμα ή επαγγελματική κατηγορία υποστηρίζουν ότι εξελίσσονται σε αυτόνομη κοινωνική τάξη, ακριβώς επειδή ελέγχουν τη γνώση, τη διοίκηση και τους μηχανισμούς της αναδιανομής.
3.Η αντιπαράθεση με τις κλασικές θεωρίες της διανόησης
| Θεωρητικός | Θέση | Κριτική Φίλια |
|---|---|---|
| G. Lukács | Η διανόηση συνδέεται οργανικά με την ιστορική θέση και τα συμφέροντα των θεμελιωδών κοινωνικών τάξεων και λειτουργεί μέσα στη συνολική ταξική κίνηση. | Η σχετική αυτονομία της διανόησης ως στρώματος δεν μπορεί να μετατρέπεται αυθαίρετα σε απόδειξη ύπαρξης «αυτόνομης κοινωνικής τάξης». Απαιτείται γειωμένη ανάλυση των πραγματικών κοινωνικών και παραγωγικών σχέσεων. |
| A. Gramsci | Κάθε κοινωνική τάξη διαμορφώνει τους οργανικούς διανοουμένους της. Ο διανοούμενος δεν βρίσκεται έξω από την κοινωνική πάλη, αλλά συνδέεται οργανικά με ένα ταξικό και ιστορικό σχέδιο ηγεμονίας. | (όπως ανωτέρω) |
| K. Mannheim | Αποδίδει μεγαλύτερη αυτονομία στη διανόηση και εξετάζει τη δυνατότητα μιας σχεδόν υπερταξικής ή «ελεύθερα αιωρούμενης» διανοητικής συνείδησης. | (όπως ανωτέρω) |
4.Η ιστορική διαδρομή Ανατολής και Δύσης
Οι δύο συγγραφείς επιχειρούν να εξηγήσουν την ιδιαίτερη θέση της ανατολικοευρωπαϊκής διανόησης μέσω μιας μακράς ιστορικής διαδρομής: συγκεντρωτικό κράτος, αδύναμη ανάπτυξη της αστικής κοινωνίας, γραφειοκρατία, ισχυρή κρατική διοίκηση και περιορισμένη λειτουργία της αγοράς.
Στη Δύση, κατά το σχήμα τους, οι διανοούμενοι εντάχθηκαν περισσότερο στην αστική κοινωνία και στους μηχανισμούς της ελεύθερης αγοράς. Στην Ανατολή συνδέθηκαν ισχυρότερα με το συγκεντρωτικό κράτος, την αυτοκρατορική διοίκηση και την εκκλησία. Η συνεχιζόμενη επαγγελματικοποίηση της διανόησης δημιούργησε στη συνέχεια νέες αντιθέσεις και συνέβαλε στην ανάπτυξη ριζοσπαστικών τάσεων, αυτό όμως είναι μια αποκρυστάλωση της μοργής κατά τα δοκούντα, δεν είναι η πραγματική εικόνα του ρόλου και της θέσης τους, ως συνέχεια της εργατικής λαϊκής εξουσία, παρά την αυτονομία που διατηρούσαν ενίοτε.
5.Η επαναστατική διανόηση και η κατάληψη της εξουσίας
Στο σοσιαλιστικό παράδειγμα οι συγγραφείς βλέπουν μια ιδιαίτερη εξέλιξη: η επαναστατική διανόηση αναλαμβάνει την εκπροσώπηση της εργατικής τάξης, καταλαμβάνει την πολιτική εξουσία και στη συνέχεια μετασχηματίζεται σε γραφειοκρατικό μηχανισμό του κόμματος και του κράτους.
Κατά το δικό τους σχήμα, η γραφειοκρατία αυτή αποκτά κυρίαρχο ρόλο επειδή είναι ο αποκλειστικός φορέας της «ορθολογικής αναδιανομής» και δεν υπόκειται στους μηχανισμούς της αγοράς.
Η κρίσιμη υπόθεση των συγγραφέων είναι ότι η πολιτική και διοικητική κυριαρχία μπορεί από μόνη της να μετασχηματίσει τη διανόηση σε αυτοτελή κυρίαρχη τάξη.
6.Η βασική αντίρρηση του Φιλιά
Ο Φιλιάς αναγνωρίζει ότι οι συγγραφείς περιγράφουν πραγματικά φαινόμενα: γραφειοκρατικό συγκεντρωτισμό, συγκέντρωση της λήψης αποφάσεων, τεχνοκρατική εξειδίκευση, κομματικό έλεγχο και αντιθέσεις ανάμεσα σε διαφορετικές ομάδες της διανόησης.
Ωστόσο θεωρεί ότι κάνουν ένα αποφασιστικό θεωρητικό άλμα όταν μετατρέπουν αυτές τις διαπιστώσεις σε απόδειξη ότι η διανόηση αποτελεί αυτοτελή κοινωνική τάξη.
Η κατοχή γνώσης και η άσκηση εξουσίας δεν αρκούν από μόνες τους για να ορίσουν μια κοινωνική τάξη.
Κατά τον Φιλιά, η έννοια της τάξης δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις οικονομικές σχέσεις, τα υλικά συμφέροντα, τις σχέσεις παραγωγής και τους μηχανισμούς μέσω των οποίων πραγματοποιείται η άντληση και η κατανομή του κοινωνικού πλεονάσματος.
7.Η κριτική στον βολονταρισμό και τον ελιτισμό
Η θεωρία που παρουσιάζει την ιστορία ως αποτέλεσμα της δράσης μιας περιορισμένης συνειδητοποιημένης ομάδας κινδυνεύει, σύμφωνα με τον Φιλιά, να γίνει βουλησιαρχική και ελιτίστικη.
Μια τέτοια αντίληψη εμφανίζει την κοινωνία σαν απλό αντικείμενο διαχείρισης από μια μειοψηφία και τις μάζες σαν παθητικό υλικό της ιστορίας. Ο Φιλιάς επιμένει ότι πρέπει να αναζητηθούν οι αντικειμενικές κοινωνικές συνθήκες που επιτρέπουν σε μια πολιτική πρωτοπορία να αποκτήσει και να διατηρήσει την εξουσία.
8.Το ζήτημα της «ανατροπής από τα πάνω»
Η κριτική αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την ερμηνεία των σοσιαλιστικών καθεστώτων. Ο Φιλιάς δεν αρνείται τη σημασία της κομματικής και γραφειοκρατικής ηγεσίας ούτε του συγκεντρωτισμού. Αρνείται όμως ότι αυτά αρκούν ως ολοκληρωμένη εξήγηση της ιστορικής διαδικασίας.
Το ιστορικό πρόβλημα πρέπει να εξετάζεται μέσα από τη διαλεκτική σχέση ανάμεσα στις ηγετικές ομάδες και στις ευρύτερες κοινωνικές δυνάμεις. Η πολιτική δράση μιας μειοψηφίας μπορεί να έχει καθοριστική σημασία, αλλά η δυνατότητα, η σταθερότητα και τα όρια αυτής της δράσης εξαρτώνται από συγκεκριμένες κοινωνικές και ιστορικές συνθήκες.
9.Τεχνοκρατία, γραφειοκρατία και εργατική τάξη
Οι συγγραφείς εντοπίζουν πιθανές αντιθέσεις ανάμεσα στην τεχνοκρατία, την κυρίαρχη γραφειοκρατική ομάδα και την εργατική τάξη. Η τεχνοκρατία ενδιαφέρεται για την αποτελεσματικότητα της παραγωγής, ενώ η εργατική τάξη μπορεί να αντιδρά στην επέκταση μη παραγωγικών κατηγοριών και στη μεταβολή του κοινωνικού μεριδίου του προϊόντος.
Ο Φιλιάς θεωρεί σημαντικές αυτές τις παρατηρήσεις, αλλά υποστηρίζει ότι δεν αποδεικνύουν την ύπαρξη μιας ξεχωριστής «τάξης των διανοουμένων». Οι αντιθέσεις πρέπει να εντάσσονται στη συνολική κοινωνική και οικονομική δομή.
10.Η τελική κριτική του Φιλιά
Η βαθύτερη αδυναμία του έργου των δύο συγγραφέων, κατά τον Φιλιά, είναι η προσπάθεια να αποσυνδεθεί η έννοια της τάξης από τον οικονομικό συντελεστή. Η μετατροπή της διανόησης σε αυτοτελή τάξη στηρίζεται έτσι σε μια υπερβολική αυτονομία της πολιτικής και διοικητικής εξουσίας.
Ο Φιλιάς υποστηρίζει ότι ακόμη και όταν οι οικονομικές σχέσεις δεν παίρνουν τη μορφή της ελεύθερης αγοράς, εξακολουθούν να υπάρχουν υλικές σχέσεις, κοινωνικά συμφέροντα και μηχανισμοί κατανομής του πλεονάσματος που πρέπει να αναλυθούν.
11.Συμπέρασμα Κεφαλαίου
Συμπυκνωμένη θέση του κεφαλαίου:
Ο Φιλιάς δέχεται ότι η γραφειοκρατία, η τεχνοκρατία και η διανόηση μπορούν να αποκτήσουν μεγάλη πολιτική ισχύ, αλλά απορρίπτει την ιδέα ότι η ισχύς αυτή αρκεί για να τις μετατρέψει σε αυτόνομη κοινωνική τάξη. Η ιστορική εξέλιξη πρέπει να ερμηνεύεται μέσα στη διαλεκτική σχέση οικονομικών δομών, κοινωνικών συμφερόντων, πολιτικών θεσμών, διανόησης και μαζικής κοινωνικής δράσης.
– Επίλογος –
Η Φενάκη του Μετανεωτερικού Ιδεαλισμού και η Διαλεκτική Αλήθεια της Ιστορίας
Ανακεφαλαιώνοντας την κριτική αποδόμηση του έργου των G. Konrád και I. Szelényi, καθώς και του ευρύτερου ρεύματος της ελιτίστικης κοινωνιολογίας, καθίσταται πλέον ηλιού φαεινότερο το πόσο ανεδαφικές, στρεβλές και ουσιαστικά μεταφυσικές (αντιδιαλεκτικές) τυγχάνουν όλες αυτές οι θεωρήσεις.
Από τις κλασικές συλλήψεις των Vilfredo Pareto, Robert Michels και Gaetano Mosca περί «ανακύκλωσης των ελίτ» και «σιδηρού νόμου της ολιγαρχίας», μέχρι τις τεχνοκρατικές αναλύσεις του John Kenneth Galbraith και το θεωρητικό άλμα των Ούγγρων Konrád και Szelényi, παρατηρούμε την ίδια θεμελιώδη μεθοδολογική παθογένεια: την απόλυτη αποσύνδεση της πολιτικής και διανοητικής εξουσίας από τη βασική της υλική βάση — δηλαδή τις σχέσεις παραγωγής, την ταξική διάρθρωση και την ιδιοποίηση του κοινωνικού πλεονάσματος.
1.Η Μετανεωτερική Παγίδα: Το Κέλυφος της Μορφής πάνω στο Περιεχόμενο
Στη σύγχρονη μετανεωτερική εποχή, η τακτική αυτή έχει αναχθεί σε επιστημονικό δόγμα. Η μετανεωτερική διανόηση παρατηρεί τον κόσμο μέσα από έναν παραμορφωτικό μεγεθυντικό φακό, εστιάζοντας αποκλειστικά στο επιμέρους, στο στιγμιαίο, στην εξαίρεση της εξαίρεσης — μια εξαίρεση αδιάφορη και περιθωριακή.
Παίρνουν πτυχές που αφορούν αποκλειστικά τη μορφή των κοινωνικών φαινομένων και τις βαφτίζουν αυθαίρετα περιεχόμενο. Φορτώνουν το εξωτερικό κέλυφος πάνω στη συνολική ουσία, αναγορεύοντας το μερικό και το ειδικό τυχαίο συμβάν ως σημαντικότερο από το γενικό και το αντικειμενικό γεγονός. Στόχος τους; Να διαφανεί μια πλαστή πολυδιάσπαση και να αποκρυβούν οι πραγματικές, δομικές αιτίες.
Όμως, τόσο στις ανατολικές όσο και —κυρίως— στις δυτικές καπιταλιστικές κοινωνίες, τα πραγματικά ιστορικά γεγονότα δεν καθορίζονται από τις αισθητικές ή υφολογικές διαφοροποιήσεις των διαφόρων «κορυφών». Συσχετίζονται αντικειμενικά με τις βαθιές υλικές αντιθέσεις της παραγωγής, την κίνηση των μαζών και τους νόμους της ταξικής πάλης.
2.Το Κοινό Έδαφος: Ο Χυδαίος Αντικομμουνισμός των Σπηλαίων
Δεν είναι διόλου τυχαίο το γεγονός ότι σε αυτό το ιδεαλιστικό υπόβαθρο συναντώνται, παρά τις επιφανειακές τους διαφορές, όλοι οι εκπρόσωποι του συστημικού φάσματος: από τους ανοιχτούς οπορτουνιστές και τους σοσιαλδημοκράτες μέχρι τους φασίστες.
Όλοι αυτοί βρίσκουν κοινό σημείο επαφής και αναφοράς στον αντικομμουνισμό των σπηλαίων. Υιοθετούν τυφλά το αφήγημα των Pareto, Michels, Mosca και της γαλλικής αστικής διανόησης, επειδή εξυπηρετεί απόλυτα τη διατήρηση του status quo: την πλάνη ότι την Ιστορία δεν τη γράφουν οι λαοί με τους αγώνες τους, αλλά τη σχεδιάζουν, τη διαμορφώνουν και την κατευθύνουν οι «ηγέτες», οι «σοφοί», οι «ελίτ» και η «ιντελιγκέντσια».
Πρόκειται για την απόλυτη αφυδάτωση της έννοιας της Αστικής Τάξης. Αντικαθιστώντας την ταξική ανάλυση με τη νεφελόδη ορολογία των «ελίτ», αποσοβούν το κρίσιμο αίτημα για την ανατροπή των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής, παρουσιάζοντας την κοινωνία ως ένα παθητικό, ανήμπορο έρμαιο στις ορέξεις μιας φωτισμένης ή μοχθηρής μειοψηφίας.
3.Η Ιστορική Δικαίωση του Βασίλη Φίλια: Ανατροπή από τα Πάνω
Οι παραθέσεις και η ορθολογική μαρξιστική ανάλυση του Βασίλη Φίλια δικαιώθηκαν με τον πλέον περίτρανο και δραματικό τρόπο το 1991. Η κατάρρευση των σοσιαλιστικών καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης δεν υπήρξε κάποια «αυτόματη λαϊκή επανάσταση» ούτε η νομοτελειακή επικράτηση μιας νέας «τάξης των διανοουμένων». Όπως τεκμηρίωσε ο Φίλιας, υπήρξε μια ανατροπή από τα πάνω προς τα κάτω.
Ήταν η σταδιακή ιδιοποίηση των μηχανισμών διοίκησης και αναδιανομής από ένα εκφυλισμένο γραφειοκρατικό και τεχνοκρατικό στρώμα, το οποίο, στερούμενο λαϊκής γείωσης και διαλεκτικής επαφής με τις παραγωγικές δυνάμεις, μετέτρεψε τη διοικητική του ισχύ σε υλικό ταξικό συμφέρον, οδηγώντας στην παλιννόρθωση του καπιταλισμού.
4.Ποσοτική Συσσώρευση χωρίς Ποιοτικό Άλμα
Οι αναλύσεις των Konrád, Szelényi, Pareto, Michels και Gaetano Mosca αποτελούν την επιτομή της ποσοτικής συσσώρευσης περιγραφικών παρατηρήσεων, χωρίς όμως να παράγουν τα ικανά και αναγκαία ποιοτικά χαρακτηριστικά που δίνουν πραγματικές απαντήσεις.
Συσσωρεύουν ολόκληρους τόμους παρατηρήσεων γύρω από τις συμπεριφορές των γραφειοκρατών, τις ίντριγκες των διανοουμένων και τους μηχανισμούς της διοικητικής πυραμίδας. Όμως, επειδή αρνούνται να κάνουν το ποιοτικό άλμα προς τη διαλεκτική ερμηνεία της υλικής βάσης της κοινωνίας, οι θεωρίες τους παραμένουν στείρες, περιγραφικές, μεταφυσικές και τελικά αποπροσανατολιστικές.
Για εμάς, η συλλογική μνήμη και η επιστημονική αλήθεια παραμένουν αδιακράδαστες: Η Ιστορία δεν είναι το παζλ των ελίτ, αλλά η ζωντανή πάλη των τάξεων. Και η διανόηση έχει χρέος να επιλέξει αν θα αποτελεί τη «σιδερένια φτέρνα» και τη θεραπαινίδα του Κεφαλαίου ή αν θα ταχθεί οργανικά με την πλευρά της κοινωνικής απελευθέρωσης
Ενισχύστε οικονομικά την επιβίωση του portal “istosch data &technologies lab“ Ενισχύστε την επιστημονική και καλλιτεχνική παρέμβαση στο διαδίκτυο
Στις δύσκολες εποχές, που το λαϊκό εισόδημα στενάζει και όλα τα οικονομικά αποθέματα εξαϋλώνονται κατά γεωμετρική πρόοδο, τα προς το ζειν μέσα από ένα ισχνό μισθό, δεν φτάνουν ούτε για “αέρα κοπανιστό”, και δεν μας οδηγούν στο “ευ ζειν”, αλλά στην περιδίνηση στο απόλυτο αδιέξοδο με την πολιτική του "τεκμαρτού είσοδήματος" στους αυτοαπασχολούμενους, άπαντα γίνονται δύσκολα για όλους.
Με ένα εξοντωτικό φορολογικό νόμο, που αφανίζει τους αυτοαπασχολούμενους και μεγαλώνει την κερδοφορία των πολύ μεγάλων επιχειρήσεων, μετατρέποντας ουσιαστικά τη χώρα φορολογικό παράδεισο για τις πολυεθνικές, εμείς κρατάμε ζωντανό το όνειρο μας, σε ένα περιβάλλον που θέλει πολύ δύναμη και πολλές θυσίες για να επιβιώσεις.
Το Εναλλακτικό κι Ανεξάρτητο Κέντρο Τεχνολογίας - Διαδικτύου καθώς και το E - Funzine (portal) μας, συνεχίζουν να εργάζονται αδιάκοπα και με πάθος, βάζοντας ζητήματα πολιτισμού, τέχνης, ανθρωπιστικών, κοινωνικών επιστημών, αλλά και θετικών, καθώς και τεχνολογίας στο τελευταίο, με προτάσεις κι αναλύσεις που βοηθούν τον ελεύθερο μας χρόνο και να αναπτύξουμε μια άλλου είδους κοινωνική και κυρίως ταξική συνείδηση, που σήμερα βρίσκεται στο στόχαστρο.
Με πολύ κόπο και μεγάλη διάθεση προσφοράς, αλλά και με αίσθημα ευθύνης, ειδικά σε αυτή τη φάση, σε αυτές τις δυσμενείς οικονομικές συνθήκες, κάθε μικρή ενίσχυση για την παραπέρα συνέχεια του portal είναι πολύ σημαντική.
Σας ευχαριστούμε εκ των προτέρων για τη βοήθεια σας και σας ευχόμαστε καλές ηλεκτρονικές Περιηγήσεις, με μια υπόσχεση από μας, ότι κάνουμε το καλύτερο δυνατόν, πάνω και μέσα στα πλαίσια της εποχής.
